Ustawa o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. Komentarz
Wstęp 

Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 191, poz. 1365 z późn. zm.), zwana dalej: „u.u.w.n.”, stanowi duże wyzwanie dla mających ją stosować podmiotów.
Ustawa ta, która weszła w życie z dniem 19 listopada 2007 r., zobowiązuje, głównie starostów oraz inne podmioty reprezentujące Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami, do dokonania określonych czynności w wyznaczonych terminach.
Jak wynikało z pierwotnej treści ustawy i z treści uzasadnienia jej projektu, ustawa miała mieć charakter epizodyczny (jej realizacja miała trwać około 2 lat), a podstawowym jej celem miało być ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz organów innych niż starosta wykonujących prawo Skarbu Państwa na podstawie przepisów odrębnych.
W uzasadnieniu napisano m.in.: „Zasadniczą funkcją ksiąg wieczystych jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości, w postaci dostępnej dla każdego, publicznej ewidencji praw rzeczowych na nieruchomościach”. Poza tym celem ustawy jest zapewnienie skutecznych możliwości realizacji zasadniczej funkcji ksiąg wieczystych poprzez:
1)  uporządkowanie i usprawnienie bazy danych ksiąg wieczystych;
2)  uporządkowanie systemu ksiąg wieczystych, tak aby w jak największym stopniu odzwierciedlał rzeczywisty stan prawny nieruchomości;
3)  usprawnienie informatyzacji ksiąg wieczystych;
4)  usunięcie istotnych zaniedbań w ujawnianiu rzeczywistego stanu własności nieruchomości w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego;
5)  aktualizację wpisów prawa własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i organów innych niż starosta wykonujących prawo własności Skarbu Państwa na podstawie przepisów odrębnych wynikających z aktów prawnych wydawanych po 1945 r. w szczególności do własności „poniemieckiej”;
6)  aktualizację wpisów własności nieruchomości pozostających w posiadaniu lub zajmowanych na potrzeby mieszkaniowe przez osoby fizyczne, niezależnie od tego, czy i jaki tytuł prawny do nieruchomości im służy;
7)  nałożenie na starostów zadania mającego na celu wsparcie obywateli w porządkowaniu przez nich stanu prawnego nieruchomości poprzez akcję informacyjną adresowaną do ogółu mieszkańców powiatów i trwającą przez okres 2 lat.
Niezależna od tych intencji analiza przepisów obowiązującej ustawy pozwala stwierdzić, że nie wszystkie wymienione cele dadzą się na podstawie jej przepisów zrealizować.
Czynności przewidziane w ustawie przebiegać mają w kilku etapach. W pierwszym należy dokonać wskazanych w ustawie inwentaryzacji nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz sporządzić ich wykaz, a na podstawie tego wykazu należy określić zakres kolejnych czynności, związanych z ujawnieniem praw własności w księgach wieczystych. Obowiązek ten został nałożony na administrację geodezyjną oraz służby odpowiedzialne za gospodarkę nieruchomościami wykonujące zadania w imieniu starosty.
W kolejnych etapach przewidziano sporządzenie (na podstawie wykazów przygotowanych przez starostów) zestawień zbiorczych przez wojewodów, a następnie zestawienia dla całego kraju przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej.
Na podstawie wykazów sporządzonych przez starostów odbywać się ma występowanie o ujawnienie własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego w księgach wieczystych, składanie sprawozdań z wykonania ustawy (przez starostów wojewodom, a przez wojewodów ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej). Ponadto ustawa nakłada na starostów pewne obowiązki w zakresie informowania mieszkańców o sprawach związanych z regulacją stanów prawnych nieruchomości i w zakresie udzielania mieszkańcom pomocy w uzyskaniu informacji o tych sprawach.
Termin sporządzenia przez starostów wykazów nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych nieruchomości został pierwotnie określony na 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ponadto ustawa zobowiązała organy sprawujące uprawnienia i obowiązki właścicielskie w imieniu Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego do ujawnienia w terminie 24 miesięcy od dnia jej wejścia w życie praw do nieruchomości w systemie ksiąg wieczystych (art. 2 u.u.w.n.). To zadanie mają wykonać także m.in. takie jednostki, jak Agencja Nieruchomości Rolnych, Agencja Mienia Wojskowego czy Lasy Państwowe (art. 2 ust. 2 u.u.w.n.). Zakreślony pierwotnie termin realizacji tego obowiązku wynosił 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (art. 2 ust. 1 i 3 u.u.w.n.).
Tymczasem wnioski o ujawnienie prawa własności wymagały jednoznacznego określenia granic nieruchomości, których dotyczą. W wielu przypadkach określenie tych granic i ujawnienie ich wcześniej w ewidencji gruntów i budynków wymagało ustalenia i pomiaru w terenie, a także przeprowadzenia postępowań administracyjnych lub sądowych, np. rozgraniczeń. Na istniejący stan zapisów praw własności do nieruchomości nałożyły się różne przyczyny, np. brak możliwości wyegzekwowania ustawowego obowiązku ujawniania prawa własności nieruchomości w księgach wieczystych, pomimo że art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.), zwanej dalej: „u.k.w.h.”, nakłada na właściciela nieruchomości obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej. Do innych przyczyn należą brak synchronizacji ksiąg wieczystych z rejestrami geodezyjnymi, a także brak prawnych i instytucjonalnych wymogów potwierdzania prawa własności do nieruchomości przez państwowe biura notarialne, a później wydziały ksiąg wieczystych właściwych sądów.
Wykonanie tych obowiązków w terminach wynikających z pierwotnego brzmienia u.u.w.n. okazało się więc (zgodnie z przewidywaniami) nierealne, wobec czego dokonano nowelizacji ustawy1, która wydłużyła te terminy odpowiednio do 18 i 24 miesięcy. Nowelizacja ta odbywała się pod presją czasu (ustawę nowelizującą uchwalono w dniu 30 maja 2008 r., a sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. w jego pierwotnym brzmieniu ubiegał w dniu 18 maja 2008 r., wprowadzono więc przepis przewidujący wsteczne działanie ustawy nowelizującej) i z tego powodu zmiany ograniczono jedynie do przedłużenia przewidzianych w ustawie terminów.
Jednak ze względu na szeroki zakres czynności przewidzianych ustawą, dotrzymanie nowych terminów wydaje się równie nierealne, jak dochowanie terminów obowiązujących wcześniej.
Wydaje się, że podobnie jak w przypadku komunalizacji mienia, zamierzenia ustawodawcy co do terminów wykonania obowiązków przewidzianych omawianą ustawą kompletnie rozminęły się z rzeczywistością. Operacja, która w świetle zamierzeń twórców ustawy miała być krótkotrwałą akcją porządkującą stan własności publicznych nieruchomości (i powodującą, że własność nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego zostanie wkrótce w pełni ujawniona w księgach wieczystych) może się przerodzić w trwający latami proces – zarówno ze względu na zakres przedmiotowy ustawy, jak i ze względu na niezbyt precyzyjne sformułowania niektórych przepisów.
W świetle ustaleń poczynionych przez Najwyższą Izbę Kontroli do połowy sierpnia 2006 r., proces komunalizacji mienia w większości z gmin poddanych kontroli nie został zakończony, przy czym nie wszystkie gminy potrafiły podać liczbę i powierzchnię nieruchomości gruntowych, które pozostały do skomunalizowania. W związku z powyższym, w gminach tych nie sporządzono też i nie przekazano wojewodom spisów inwentaryzacyjnych nieruchomości podlegających komunalizacji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 17a ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Stąd też gminy dysponowały jedynie przybliżonymi danymi dotyczącymi powierzchni nieruchomości, które pozostały do komunalizacji. Jest to wynikiem m.in. zaniedbań inwentaryzacyjnych, których dopuściły się organy administracji uprzednio gospodarujące nieruchomościami podlegającymi komunalizacji (m.in. brak dokumentów stwierdzających prawo własności nieruchomości oraz występujące rozbieżności pomiędzy treścią decyzji wywłaszczeniowych a danymi zawartymi w księgach wieczystych nieruchomości). Problem związany z brakiem pełnej wiedzy o powierzchni nieruchomości przeznaczonych do komunalizacji łączy się z szerszym zagadnieniem dotyczącym prawidłowego gospodarowania nieruchomościami gminnymi, a w szczególności z kwestią techniczną polegającą na prawidłowym ewidencjonowaniu nieruchomości gminnych. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), zwanej dalej: „u.g.n.”, nakłada na gminy obowiązek prowadzenia ewidencji nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości gminnych, tj. obowiązek dokonywania czynności faktycznych (technicznych) uwzględniających datę przekazania nieruchomości, jej opis, w tym oznaczenie jej powierzchni i sposób zagospodarowania. Tymczasem, chociaż prawidłowe ewidencjonowanie nieruchomości gminnych ma charakter wyłącznie czynności faktycznych, to jednak zaniedbania w tym zakresie wykraczają poza obszar oczywistych omyłek rachunkowych i wpływają na możliwość wykonania obowiązków przewidzianych w u.u.w.n. „Ewidencje nieruchomości gminnych oraz nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości gminnych stanowią bowiem podstawę do sporządzania innego rodzaju wykazów, a ich braki przekładają się na nieprawidłowości w skali powiatu (ewidencja budynków i gruntów), województwa (spis inwentaryzacyjny nieruchomości podlegających komunalizacji; sprawozdania w przedmiocie liczby wniosków złożonych do sądów rejonowych o ujawnienie prawa własności) i wreszcie całego kraju (zasób informacji o nieruchomościach o nieuregulowanym statusie prawnym, gromadzony przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej). Nierzetelne prowadzenie ewidencji uniemożliwia terminowe zakończenie procesu ujawniania w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i j.s.t. Te pozornie nieistotne «drobne» uchybienia nabierają tym samym waloru patologicznego, zwłaszcza że powtarzają się zbyt często, uporczywie i w wielu gminach, co odzwierciedla pewną niefrasobliwość podmiotów gospodarujących mieniem gminnym. Jak próbowano wykazać w niniejszym tekście, nie wszystkie zaniedbania mogą znaleźć wytłumaczenie w wieloznacznych, niepoddających się literalnej wykładni zapisach ustawowych, chociaż podnoszona w literaturze przedmiotu zła jakość przepisów prawnych o randze ustawy niewątpliwie nie pozostaje bez wpływu na występowanie omówionych uchybień. Nie może jednak stanowić usprawiedliwienia wówczas, gdy gminy ignorują jednoznaczne obowiązki ustawowe na przykład w zakresie sporządzania planów wykorzystania zasobu nieruchomości gminnych lub nie aktualizując wysokości opłat rocznych, narażając tym samym swoje budżety na uszczuplenie dochodów”2.
Po znowelizowaniu art. 1 u.u.w.n., obowiązkiem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji było sporządzenie w terminie do dnia 19 sierpnia 2009 r. zestawienia zbiorczego tych nieruchomości dla obszaru kraju na podstawie zestawień zbiorczych otrzymanych od wojewodów. W terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (tj. do dnia 19 listopada 2009 r.) starostowie oraz właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego miały złożyć w sądach rejonowych wnioski o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości jednostek samorządu terytorialnego, wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu tego prawa.
Tymczasem w opublikowanym na stronach internetowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji raporcie „Informacja dla Rady Ministrów dotycząca realizacji ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego” (Warszawa, październik 2009 r.) stwierdzono, że aż 36 powiatów nie przekazało danych w odpowiedniej formie i terminie. Informacja ta przywołuje też dane z przedstawionego przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii raportu z dnia 31 sierpnia 2009 r., w którym napisano m.in., iż w ustawowym terminie:
1)  174 powiaty nie przekazały wykazów w części dotyczącej nieruchomości będących własnością samorządu województwa,
2)  aż 326 powiatów (czyli ok. 85%) nie przekazało wykazów w części dotyczącej nieruchomości zabudowanych.
W tej przyjętej przez Radę Ministrów informacji wskazano także, iż w niektórych powiatach: „Przewidywane terminy na zakończenie prac zamykają się w przedziale od 25 września 2009 r. do 1 października 2019 r.”
Na możliwość znacznego przeciągania się prac objętych omawianą ustawą wskazywał już w marcu 2009 r. raport Najwyższej Izby Kontroli („Aktualizacja stanu faktycznego i prawnego nieruchomości przez organy gospodarujące mieniem stanowiącym zasób nieruchomości Skarbu Państwa, gminny zasób nieruchomości i mienie gminne”3), z którego wynikało, że aż 60% działek Skarbu Państwa, i blisko 30% działek gminnych skontrolowanych przez NIK miało nieuregulowany stan prawny. W przywołanym raporcie (s. 6), wśród szeregu innych istotnych uwag dotyczących gospodarki gruntami, podkreślono, że: „Dotychczasowe działania starostów i wójtów (burmistrzów, prezydentów) na rzecz uporządkowania baz ewidencyjnych i uregulowania stanu prawnego nieruchomości, były niewspółmierne do potrzeb oraz nie doprowadziły do usprawnienia obrotu nieruchomościami”.
Stanowisko Konwentu Marszałków Województw RP z dnia 24 stycznia 2011 r.4 wyraża przekonanie tego gremium, że przewidziany w ustawie po jej nowelizacji termin 24 miesięcy należy zastąpić terminem 54 miesięcy, a w przypadku nieruchomości objętych przepisami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.) terminem 10 lat. Jako główną przyczynę takiego przedłużenia terminów podano tam konieczność regulacji stanów formalnoprawnych nieruchomości.
Nic więc dziwnego, że w marcu 2011 r. przygotowany został przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji kolejny projekt zmiany ustawy o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, przewidujący m.in. wydłużenie terminu 24 miesięcy do 54 miesięcy i uzupełnianie wykazów nieruchomości sporządzanych przez starostów w wykonaniu obowiązków nałożonych ustawą – o ile wcześniej sporządzone przez nich wykazy były niekompletne5.
Jest zatem pewne, że właściwe organy nie radzą sobie z realizacją nałożonych przez u.u.w.n. zadań. I jest prawie pewne, że ich realizacja zajmie dużo czasu, co zresztą wydawało się oczywiste już w chwili uchwalania ustawy. Zwłaszcza że jeżeli realizacja przepisów u.u.w.n. wymaga żmudnego ustalania stanu prawnego i faktycznego różnych nieruchomości, do czego z kolei niezbędne jest opracowanie map i wykonanie prac geodezyjnych, to czynności takie wymagają czasu, a także poniesienia kosztów, które nie zawsze znajdują odpowiednie odzwierciedlenie w budżetach lokalnych. Koszty te ponosi bowiem z zasady budżet państwa, który finansuje zarówno działania wojewodów, jak i działania starostów wykonywane w ramach zadań zleconych z zakresu administracji rządowej6. Niedobór środków także może wpływać na przewlekłość wykonywania prac związanych z realizacją obowiązków przewidzianych omawianą ustawą.
Epizodyczność u.u.w.n. także może budzić pewne wątpliwości. Z jednej strony dlatego, że można z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, że po wykonaniu tej ustawy zapisy w ewidencji gruntów i budynków i w księgach wieczystych znów mogą być niezgodne, a z drugiej dlatego, że pewne przepisy u.u.w.n. wpływają na rozwlekanie procesu jej realizacji.
Na marginesie można zauważyć, że komentowana ustawa nie jest pierwszym aktem normatywnym, który miał porządkować kwestie ujawniania państwowej własności nieruchomości w księgach wieczystych. Wspomnieć można np. uchwałę Prezydium Rządu z dnia 27 września 1950 r. w sprawie rejestru nieruchomości państwowych (M.P. Nr A-106, poz. 1338), w myśl której Minister Gospodarki Komunalnej miał prowadzić rejestr państwowych nieruchomości nierolniczych. Prace nad założeniem rejestru powinny były być ukończone do dnia 30 czerwca 1951 r., podczas gdy dopiero w dniu 12 lutego 1952 r. Minister Gospodarki Komunalnej wydał zarządzenie w sprawie rejestru państwowych nieruchomości nierolniczych (M.P. Nr A-18, poz. 220).
W niniejszej książce starano się przedstawić zarówno konsekwencje przepisów u.u.w.n., jak i pewne problemy mogące się wiązać z realizacją jej przepisów.
Było to zadanie trudne, gdyż omawiana ustawa nie doczekała się żadnego innego komentarza ani też nie wydano żadnych orzeczeń dotyczących jej przepisów.
Książka prezentuje stan prawny na lipiec 2011 r. i przeznaczona jest dla prawników, przedstawicieli tzw. zawodów nieruchomościowych oraz innych osób, które na co dzień zajmują się gospodarowaniem nieruchomościami Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego.
Podano też – w załączniku nr 1 – wykaz i treść przepisów odrębnych, na mocy których nieruchomości określone w ustawie mogły stać się własnością państwa (Skarbu Państwa).
Natomiast w załącznikach nr 2–4 przedstawiono tekst komentowanej ustawy oraz teksty dwóch rozporządzeń wykonawczych do niej.
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego 

(Dz. U. Nr 191, poz. 1365;  zm.: Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 733)
Rozdział 1 

Zakres przedmiotowy ustawy – art. 1 ust. 1 i art. 7 

 Art. 1.

 Art. 7.

Zakres regulacji określony jest, co do zasady, w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. Redakcja tego przepisu budzi jednak wątpliwości co do rzeczywistego zakresu jego działania. Do zakresu działania u.u.w.n. odnosi się dodatkowo przepis jej art. 7, wyłączający jej stosowanie do nieruchomości objętych przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r., którego pełna nazwa brzmi: dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.).
1. Wykaz nieruchomości publicznych i przepisy odrębne – art. 1 ust. 1 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 1.

Pewne wątpliwości pojawiają się już przy pierwszej części tego przepisu1, odnoszącej się do ujęcia przez starostę w sporządzanym wykazie – nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów2 przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią jego własność albo własność jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw). Ze względu na charakter właścicieli – podmioty publiczne – nieruchomości te można w pewnym uproszczeniu określić mianem nieruchomości publicznych.
Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 1 ust. 1 u.u.w.n. odnosi się do obecnego stanu własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, lecz tylko do takich nieruchomości, które w przeszłości na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa. Nie określono przy tym konkretnej daty, na jaką należy przyjmować aktualny stan własności.
Na podkreślenie zasługuje jednak fakt, że w wykazie ujęte mają być wszystkie nieruchomości, które w przeszłości stały się własnością Skarbu Państwa na mocy odrębnych przepisów, a które w chwili sporządzania wykazu stanowią własność Skarbu Państwa lub własność jakiejkolwiek jednostki samorządu terytorialnego – a nie tylko te, dla których własność Skarbu Państwa lub własność jednostki samorządu terytorialnego nie została ujawniona w księdze wieczystej.
Odnosząc się do nieruchomości, które w przeszłości przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy odrębnych przepisów (z mocy tych przepisów), u.u.w.n. nie dotyczy nieruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa nie z mocy przepisów, lecz w wyniku czynności prawnych (np. w wyniku kupna) lub w wyniku zasiedzenia, ani takich, które mogłyby się już stać własnością Skarbu Państwa w wyniku zasiedzenia.
Jak się wydaje, sformułowanie „na mocy odrębnych przepisów” należy odnosić raczej do takich nieruchomości, które przeszły na własność państwa (Skarbu Państwa) z mocy prawa, a nie np. do takich, które w oparciu o przepisy różnych ustaw zostały wywłaszczone na podstawie decyzji administracyjnej. Ze względu na brak jakiejkolwiek cezury czasowej nie jest jednak pewne, czy chodzi o takie nieruchomości, które przeszły na własność państwa i ewentualnie później stały się własnością jednostek samorządu terytorialnego, czy także o takie, które zostały przejęte z mocy prawa bezpośrednio przez jednostki samorządu terytorialnego.
Od początku obowiązywania u.u.w.n. zgłaszane były więc wątpliwości dotyczące tego, jakie przepisy w tym przypadku należy uznawać za przepisy odrębne, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n.
Jeśli przyjmiemy, że w praktyce mamy do czynienia z przepisami ogólnymi, szczególnymi i odrębnymi, przy czym przepisem szczególnym jest przepis regulujący tę samą materię co przepis ogólny, jednak w sposób odmienny niż przepis ogólny (z tym, że przepis szczególny ma pierwszeństwo w stosowaniu przed przepisem ogólnym, co powoduje, że przepis ogólny stosuje się w sprawach nieuregulowanych przepisem szczególnym), przepis odrębny zaś to taki, który reguluje inną materię niż przepis ogólny, to należy uznać, że w konsekwencji oba przepisy – ogólny i odrębny – stosuje się równolegle. Przepis odrębny może przy tym posługiwać się regulacjami zawartymi w przepisie ogólnym i odnosić je do konkretnego, regulowanego tym przepisem odrębnym stanu prawnego, ale musi to czynić w sposób wyraźny (ewentualnie przepis odrębny to przepis inny niż komentowana ustawa).
Takie rozumienie przepisów odrębnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., prowadzi do przyjęcia, że chodzi o nieruchomości wskazane w jakimkolwiek przepisie jako te, których własność przechodzi (z mocy prawa) na Skarb Państwa (na państwo).
Biorąc powyższe za podstawę, można sporządzić listę blisko 100 przepisów odrębnych, na mocy których różne nieruchomości mogły w przeszłości przejść na własność państwa (Skarbu Państwa). Przepisy te zostały przytoczone w załączniku nr 1 do niniejszej książki.
Sformułowany został jednak także inny pogląd w tej kwestii (por. P. Siciński, Nieruchomość o nieustalonym stanie prawnym – nieruchomość Skarbu Państwa – sensu stricto, cz. I i II, Nieruchomości 2008, nr 3 (115) i nr 4 (116)). Wychodzi on z założenia, że omawiana ustawa obnażyła problem ujawniania własności nieruchomości, do których nikt nie wykazał swojego tytułu własności (np. będących „od zawsze” własnością Skarbu Państwa, bo nienabytych w drodze jakiejkolwiek czynności prawnej). Ze względu na swoją istotę nieruchomości te to nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, o których mowa w art. 113 u.g.n. – tj. takie, dla których, ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów, nie można ustalić, komu przysługują prawa rzeczowe. W świetle przytoczonego poglądu omawiana ustawa dotyczy przede wszystkim takich nieruchomości, pomimo że często nie będzie możliwe wskazanie konkretnego przepisu, na mocy którego nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa, a nawet nie będzie możliwe jednoznaczne ustalenie, że w ogóle doszło do przejścia własności na Skarb Państwa. Pogląd ten wydaje się zbyt daleko idący w stosunku do sformułowań zawartych w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., mówiących, że chodzi o te nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy odrębnych przepisów, a także zbyt daleko idący w stosunku do deklarowanych w uzasadnieniu do ustawy intencji – mowa tam m.in., iż jednym z celów ustawy jest aktualizacja „wpisów prawa własności Skarbu Państwa jednostek samorządu terytorialnego i organów innych niż starosta wykonujących prawo własności Skarbu Państwa na podstawie przepisów odrębnych wynikających z aktów prawnych wydawanych po roku 1945 w szczególności do własności poniemieckiej”.
Wątpliwości dotyczą często podstaw nabycia przez Skarb Państwa gruntów pod wodami. W tym kontekście należy przywołać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r. (III CZP 69/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 53), w której stwierdzono, że: „Według zgodnego stanowiska doktryny i orzecznictwa, Prawo wodne z 1962 r. doprowadziło do nacjonalizacji wód płynących. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8 listopada 1971 r., III CZP 28/71 (OSNCP 1972, nr 3, poz. 43), wskazując, że wody i grunty, które stosownie do ustawy wodnej z dnia 19 września 1922 r. stanowiły własność prywatną, a według Prawa wodnego z 1962 r. zostały zaliczone do mienia stanowiącego własność Państwa, stały się własnością Państwa z dniem wejścia w życie Prawa wodnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1977 r., II CR 336/77, «Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego» 1978, nr 6, s. 202 oraz z dnia 29 października 1981 r., I CR 208/81, OSNCP 1982, nr 4, poz. 59). Nacjonalizacja wód w 1962 r. łączona była z pojęciem własności, którym posługiwała się Konstytucja z 1952 r. Pojęcie to określało ekonomiczną przynależność każdego dobra majątkowego do określonego podmiotu (odpowiednikiem ówczesnego konstytucyjnego pojęcia własności jest pojęcie mienia w kodeksie cywilnym, które – według art. 44 k.c. – obejmuje własność i inne prawa majątkowe). Głównym celem nacjonalizacji wód w 1962 r. – jak wynika z ówczesnej judykatury i doktryny – było uporządkowanie i nacjonalizacja wszystkich stosunków wodnych i dokończenie procesu publicyzacji Prawa wodnego. Sprawa ta została uznana za ostatecznie rozwiązaną przez Prawo wodne, gdyż ustawodawca nie wrócił już do niej w żadnej z kolejnych ustaw, z wyjątkiem art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 z późn. zm.), stanowiącego, że osobom, które były właścicielami wód płynących przejętych z dniem 12 grudnia 1962 r. na własność Państwa i korzystały z nich do celów rybackich, naczelnik powiatu może przyznać prawo dożywotniego, nieodpłatnego korzystania z tych wód do celów rybackich. Zgodnie z powszechnie przyjmowanym poglądem, nacjonalizacja stanowi pierwotny sposób nabycia własności, co ma takie znaczenie, że prawo własności przechodzi na własność państwa w stanie wolnym od obciążeń, chyba że ustawa nacjonalizacyjna przewiduje w tym zakresie wyjątek. Pogląd ten należy odnieść do nacjonalizacji wód płynących. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 października 1977 r., II CR 336/77, stwierdzając, że z chwilą wejścia w życie Prawa wodnego z 1962 r. wody prywatne (płynące) stały się z mocy prawa własnością Państwa. Nabycie tych wód przez Państwo miało charakter pierwotny, przy czym obejmowało nie tylko same wody i grunty pod wodami, lecz również pożytki, które te wody i grunty przynosiły. Oznacza to, że jeżeli z dniem wejścia w życie Prawa wodnego z 1962 r. w księdze wieczystej jako właściciel gruntu pod powierzchniowymi wodami płynącymi, np. gruntu nad jeziorem określonym w art. 8 pkt 1, figurowała osoba fizyczna, to z tym dniem powstała niezgodność pomiędzy treścią księgi wieczystej prowadzonej dla tego gruntu a rzeczywistym stanem prawnym. Jedną z głównych przyczyn przedstawienia zagadnienia prawnego są wątpliwości co do podstawy ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela gruntu pod powierzchniowymi wodami płynącymi, jeżeli w księdze wieczystej jako właściciel takiego gruntu figuruje osoba fizyczna”. I dalej: „W orzecznictwie Sądu Najwyższego i piśmiennictwie przyjmuje się, że w wyjątkowych sytuacjach podstawą wpisu może być sam przepis ustawy (por. uchwały z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93, OSNC 1994, nr 2, poz. 29 i z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 15/09, OSNC 2010, nr 1, poz. 10 oraz postanowienia z dnia 24 czerwca 1997 r., II CKN 216/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 7 i z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 1092/00, OSNC 2003 nr 9, poz. 122). Ma to miejsce w sytuacji, w której nabycie własności nastąpiło z mocy samego prawa, a taki wypadek przewiduje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 162, poz. 1575), nakazując w § 60 pkt 4 lit. c, przy dokonywaniu wpisów w działach I-Sp, II, III, IV – jeżeli podstawą wpisu jest akt prawny – wskazanie daty jego uchwalenia lub wydania. Jest oczywiste, że przepis rozporządzenia nie może stać w sprzeczności z normą rangi ustawowej, niemniej jednak jest on wyrazem wykładni celowościowej i systemowej, uzasadniającej możliwość dokonywania wpisów tylko na podstawie przepisu ustawy. Przepis prawa może stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, gdy stwierdza nabycie ex lege prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, bez ustawowego wymagania poświadczenia tego nabycia. Przepis art. 2 ustawy z dnia 30 maja 1962 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 34, poz. 158 z późn. zm.) stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej nabycia prawa własności przez Skarb Państwa bez potrzeby stwierdzenia nabycia tego prawa orzeczeniem sądu, chyba że zachodzi konieczność uzgodnienia stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym”.
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 kwietnia 2009 r. (I OSK 619/08, Lex nr 555617) zajmował się kwestią zakresu działania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), w tym zagadnieniem, do jakich nieruchomości się on odnosi (co ma istotne znaczenie dla ustalenia, które nieruchomości stały się własnością państwa na mocy tego dekretu). W wyroku tym stwierdzono, że: „1. Konstrukcja art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), jego cele, zakres, jak również ratio legis poszczególnych norm wchodzących w jego skład, prowadzą do wniosku, że pod pojęciem nieruchomości ziemskiej w rozumieniu tego dekretu, należy rozumieć nie tylko nieruchomości o charakterze stricte rolnym (grunty rolne, łąki, pastwiska), ale także te, które nie były bezpośrednio wykorzystywane dla celów prowadzenia produkcji rolnej. Oznacza to, że pojęcie nieruchomości ziemskiej obejmowało także nieużytki o charakterze rolnym, jeżeli tylko są powiązane ze sobą gospodarczo, zaś wykorzystanie jej na cele reformy rolnej jest nieistotne. Chodzi tu więc o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. 2. Dla podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) nie jest istotne, czy dla danej nieruchomości była urządzona jedna, czy też kilka ksiąg wieczystych, istotne natomiast jest, że była to nieruchomość ziemska. Natomiast o łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości”.
Skoro przepis art. 1 ust. 1 u.u.w.n. nie precyzuje, kiedy przeszła własność nieruchomości, należy domniemywać, że chodzi o przejście na własność państwa przed wejściem w życie u.u.w.n. Zatem jeżeli nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa po tym terminie, to nie obejmuje ich wykaz, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. Podobnie nieruchomości, które przeszły na własność jednostki samorządu terytorialnego po wejściu w życie u.u.w.n., a w dniu jej wejścia w życie nie były własnością Skarbu Państwa, także nie znajdą się w wykazie.
2. Nieruchomości publiczne, o których mowa w ustawie – art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 

 Art. 1.

 Art. 2.

 Art. 1. ust. 1.

 Art. 2. ust. 1.

Odrębnym problemem wydaje się ustalenie, o jakich nieruchomościach jest mowa w przepisach u.u.w.n.
Omawiany przepis art. 1 ust. 1 u.u.w.n. nie precyzuje, o jaki rodzaj nieruchomości chodzi, zatem w ramach tych nieruchomości publicznych wykazem objęte powinny być zarówno nieruchomości gruntowe (nawet jeżeli zostały oddane w użytkowanie wieczyste różnym podmiotom), jak i nieruchomości zabudowane oraz nieruchomości budynkowe i lokalowe. Uprawniony wydaje się przy tym pogląd, że dla zakresu stosowania u.u.w.n. nie ma przesądzającego charakteru rodzaj nieruchomości w dacie jej przejęcia przez Skarb Państwa na podstawie odrębnych przepisów. Gdyby bowiem przyjąć takie założenie, to punktem odniesienia w wykazie musiałby być stan nieruchomości z czasu jej przejęcia na własność Skarbu Państwa, czyli „stan przeszły”.
W związku z powyższym powstawać mogą jednak wątpliwości, czy wykazem mają być objęte np. nieruchomości lokalowe będące obecnie własnością jednostki samorządu terytorialnego wyodrębnione na rzecz tej jednostki już po nabyciu własności nieruchomości zabudowanej budynkiem, w sytuacji gdy przejście na rzecz Skarbu Państwa na podstawie odrębnych przepisów odnosiło się do nieruchomości budynkowej, w której jeszcze nie wyodrębniono lokali jako przedmiotu odrębnej własności; formalnie więc przedmiotem nabycia nie były lokale jako odrębne nieruchomości. Zasadne wydaje się przyjęcie założenia, że jakkolwiek przejście na własność państwa dotyczyło nieruchomości bez wyodrębnionych lokali, to jednak obecnie w wykazie powinny być ujęte także te nieruchomości lokalowe. Nie sposób bowiem wykluczyć, że w pewnej części stan ulegał zmianie. Jednak już chociażby z przyjęcia przez ustawodawcę założenia, że w wykazie ujęte zostaną także nieruchomości, które były własnością Skarbu Państwa, a obecnie są własnością jednostki samorządu terytorialnego, wynika, że należy wykluczyć tezę, iż wykaz odnosić ma się do stanów z dnia przejęcia nieruchomości przez państwo.
Także cel podstawowy u.u.w.n. (ujawnienie własności) nakazuje przyjmować, że chodzi o zidentyfikowanie i ujęcie w księgach wieczystych wszystkich nieruchomości, które przeszły na mocy wspomnianych przepisów odrębnych na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jednak z jakichś przyczyn nie zostało to ujawnione w księdze wieczystej. Należy zatem umieścić w spisie wszystkie nieruchomości, które obecnie powinny być wpisane do ksiąg wieczystych jako stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność jednostki samorządu terytorialnego, niezależnie od tego, czy ich aktualny stan odpowiada stanowi z chwili przejęcia.
W wykazie nieruchomości publicznych powinny znaleźć się nieruchomości spełniające warunek „przejścia na podstawie odrębnych przepisów na własność Skarbu Państwa” niezależnie od sposobu wykorzystywania tych nieruchomości czy też ich przeznaczenia. Tak więc wykazem mogą być objęte np. nieruchomości leśne, nieruchomości rolne, nieruchomości zajęte przez drogi publiczne.
Podkreślenia wymaga też, że w odniesieniu do tej grupy nieruchomości (tj. nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność jednostki samorządu terytorialnego) nie ma znaczenia, czy lokale w tych nieruchomościach są zajmowane przez osoby objęte przepisami ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 z późn. zm.), zwanej dalej: „u.o.p.l.”.
Należy przyjąć założenie, że chodzi o nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa albo własność jednostek samorządu terytorialnego w czasie sporządzania wykazu. Prowadzi to jednak do tego, że w przypadku gdy wykaz sporządzony został na początku obowiązywania u.u.w.n., stan własności Skarbu Państwa (albo odpowiednio stan własności jednostki samorządu terytorialnego) przedstawiony w wykazie może nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu istniejącego w chwili sporządzania zestawienia zbiorczego przez wojewodę czy też ministra właściwego do spraw administracji (np. ze względu na zbycie nieruchomości w okresie od sporządzenia wykazu do sporządzenia wykazu zbiorczego). Ze względu na długi okres sporządzania wykazów (18 miesięcy, tj. od dnia 19 listopada 2007 r. do dnia 19 maja 2009 r.) nie sposób też uznać, że informacje pozyskane w ten sposób będą „fotografią” stanu własności pewnej części nieruchomości Skarbu Państwa (bądź jednostki samorządu terytorialnego), sporządzoną w dostatecznie sprecyzowanym terminie.
Podkreślić należy, że zakres informacji, które starosta ma ująć w wykazie, dotyczy znacznie szerszego zbioru nieruchomości niż określony w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami3 do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa należą nieruchomości, które stanowią przedmiot własności Skarbu Państwa i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa. Zasobem nieruchomości Skarbu Państwa gospodarują, co do zasady, starostowie wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W ramach tego gospodarowania starostowie mają w szczególności obowiązek ewidencjonowania nieruchomości zgodnie z katastrem4 nieruchomości. Obowiązek ewidencjonowania dotyczy również nieruchomości Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste, a więc niewchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Ewidencjonowanie nieruchomości stanowiących przedmiot własności Skarbu Państwa (nawet w przypadku oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste) obejmuje w szczególności:
1)  oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości;
2)  podanie powierzchni nieruchomości;
3)  wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej;
4)  przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy;
5)  wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa;
6)  informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości;
7)  informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych.
Na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami starostowie współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa, a także z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego. Wśród podmiotów, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa, wskazać w szczególności należy następujące podmioty:
1)  ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa – od dnia 1 stycznia 2009 r., zgodnie z art. 60 ust. 1 u.g.n., nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonymi na potrzeby statutowe Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i innych sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Generalnej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz Państwowej Inspekcji Pracy gospodaruje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w sposób określony w ust. 2, 3 i 4. Natomiast art. 60a u.g.n. stanowi, że minister właściwy do spraw Skarbu Państwa gospodaruje nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonymi na:
a)  potrzeby Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich,
b)  potrzeby statutowe Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów.
Artykuł 60a ust. 2 u.g.n. precyzuje, jakie działania podejmuje ten minister w ramach gospodarowania wymienionymi w ust. 1 nieruchomościami.
Nadmienić przy tym trzeba, że znaczna część nieruchomości, którymi gospodaruje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa, określonych w art. 60 i 60a u.g.n., położona jest na terenie miasta stołecznego Warszawy. Mając więc na uwadze, że art. 7 u.u.w.n. wyłącza jej stosowanie do nieruchomości objętych przepisami dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, minister właściwy do spraw Skarbu Państwa nie jest zobligowany do jej stosowania do takich nieruchomości. Zaznaczyć jednak trzeba, że w ramach kompetencji wymienionych w art. 60 ust. 2 u.g.n. minister ten ma szereg obowiązków, których realizacja także zmierza do porządkowania stanu prawnego nieruchomości (np. podejmowanie czynności w postępowaniach sądowych i administracyjnych, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości, o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, dotyczących podziału nieruchomości, składanie wniosków o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej).
Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa – zgodnie z ustawą z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 493 z późn. zm.) – wykonuje uprawnienia wynikające z praw majątkowych Skarbu Państwa w stosunku do mienia pozostałego po likwidacji państwowej jednostki organizacyjnej lub przypadającego Skarbowi Państwa w wyniku likwidacji spółki z jego udziałem (chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej). Jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika, jakiej państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługują Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa;
2)  ministra właściwego do spraw administracji publicznej – zauważyć też należy, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 z późn. zm.) w zakresie gospodarowania nieruchomościami uprawnienia przewidziane dla dyrektorów oddziałów regionalnych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej przysługują odpowiednio Dyrektorowi Zarządu Zasobów Mieszkaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji;
3)  kierowników urzędów państwowych, w rozumieniu przepisów o pracownikach urzędów państwowych, w szczególności dyrektorów generalnych urzędów, którzy reprezentują Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego im mienia i w zakresie zadań ich urzędów, określonych w odrębnych przepisach – zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 493 z późn. zm.); przepisy te stosuje się również do Najwyższej Izby Kontroli oraz Komendanta Głównego Ochotniczych Hufców Pracy;
4)  na podstawie ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 z późn. zm.):
a)  Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, który reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie swojego działania, zarządza gruntami i innymi nieruchomościami nabytymi lub wydzielonymi z bezpośredniego zarządu nadleśnictwa na potrzeby Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych lub wspólnych przedsięwzięć jednostek organizacyjnych Lasów Państwowych,
b)  dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, który reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie swojego działania; zarządza gruntami i innymi nieruchomościami nabytymi lub wydzielonymi z bezpośredniego zarządu nadleśnictwa, na potrzeby regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych,
c)  nadleśniczego, który reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie swojego działania; bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych;
5)  na podstawie Prawa wodnego prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują:
a)  minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych wraz z wodami Zatoki Gdańskiej,
b)  Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej – co do zasady w stosunku do wód istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowodziowej, w szczególności wód podziemnych oraz śródlądowych wód powierzchniowych,
c)  dyrektor parku narodowego – co do zasady w stosunku do wód znajdujących się w granicach parku,
d)  marszałek województwa, jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa – w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych powyżej.
Wskazać należy, że grunty pokryte wodami powierzchniowymi stanowią własność właściciela tych wód. Grunty pokryte płynącymi wodami powierzchniowymi nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, a gospodarowanie tymi gruntami wykonują odpowiednio wyżej wymienione podmioty.
Skoro art. 1 ust. 1 u.u.w.n., nakładając na starostę obowiązek sporządzenia wykazu, nie ogranicza jego obowiązków do umieszczenia w wykazie tylko takich nieruchomości Skarbu Państwa, którymi gospodaruje starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, to starosta obowiązany jest umieścić w tym wykazie także nieruchomości, którymi gospodarują także inne, wymienione wcześniej podmioty.
Podkreślenia wymaga, że w wykazie nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa znajdować się będą także nieruchomości, w odniesieniu do których uprawnienia właścicielskie wykonują państwowe osoby prawne. Wśród państwowych osób prawnych wymienić trzeba przede wszystkim podmioty, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa, takie jak:
1)  Agencja Nieruchomości Rolnych – działająca na podstawie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700 z późn. zm.);
2)  Agencja Mienia Wojskowego – działająca na podstawie ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz o Agencji Mienia Wojskowego (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 163, poz. 1711 z późn. zm.);
3)  Wojskowa Agencja Mieszkaniowa – działająca na podstawie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Agencja Nieruchomości Rolnych jest państwową osobą prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do nieruchomości rolnych w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, jak też innych nieruchomości i składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, lasów niewydzielonych geodezyjnie z wyżej wymienionych nieruchomości, jak też nieruchomości rolnych przejmowanych na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnych lub z innych tytułów.
Gospodarowanie zasobem nieruchomości przez tę Agencję polega m.in. na oddawaniu nieruchomości wchodzących w skład tego zasobu na czas oznaczony do odpłatnego korzystania osobom prawnym lub fizycznym. W ramach gospodarowania zasobem Agencja może zbywać najemcom domy, lokale mieszkalne i budynki gospodarcze wraz z niezbędnymi gruntami. Grunty zabudowane obiektami infrastruktury technicznej towarzyszącej budynkom mieszkalnym wraz z innym mieniem niezbędnym do korzystania z tej infrastruktury Agencja może przekazać, w drodze umowy, nieodpłatnie na własność gminie albo spółdzielni utworzonej przez nabywców lokali (dotychczasowych najemców tych lokali) w celu administrowania budynkami, w których znajdują się te lokale. Agencja może też wydzielić z zasobu majątek z niezbędnymi gruntami, służący wykonywaniu innej działalności niż gospodarcza, w celu nieodpłatnego przekazania, w drodze umowy, na własność gminie.
Agencja może także zbywać nieruchomości wchodzące w skład zasobu, którym gospodaruje w imieniu Skarbu Państwa. Pierwszeństwo5 w nabyciu nieruchomości zasobu po cenie ustalonej w sposób określony w ustawie przysługuje m.in. byłemu właścicielowi zbywanej nieruchomości lub jego spadkobiercom, jeżeli nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 1 stycznia 1992 r. Pierwszeństwo w nabyciu nie dotyczy jednak nieruchomości, o których mowa w:
1)  ustawie z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 17, poz. 96 z późn. zm.);
2)  art. 38 w związku z art. 2 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. Nr 17, poz. 97 z późn. zm.);
3)  art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.);
4)  art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 z późn. zm.);
5)  art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318 z późn. zm.);
6)  art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn.: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 z późn. zm.);
7)  art. 2 ust. 1 lit. b d.p.r.r.
W pewnym uproszczeniu można przyjąć, że jest to część katalogu niektórych „odrębnych przepisów” stanowiących podstawę przejścia własności nieruchomości na własność Skarbu Państwa.
Agencja Mienia Wojskowego jest państwową osobą prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia będącego w trwałym zarządzie jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej albo ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub przez nich nadzorowanych, oraz innego mienia będącego we władaniu tych jednostek, niewykorzystywanego do realizacji ich zadań, a także mienia pozostałego po likwidacji państwowych osób prawnych, dla których organem założycielskim lub organem nadzoru był Minister Obrony Narodowej lub minister właściwy do spraw wewnętrznych. Gospodarowanie mieniem polega m.in. na sprzedaży lub zamianie mienia albo oddaniu gruntów w użytkowanie wieczyste; oddaniu mienia w użytkowanie, najem, dzierżawę, użyczenie, trwały zarząd lub do korzystania na podstawie innego stosunku prawnego. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być też przekazane przez Agencję, w drodze umowy, na własność jednostce samorządu terytorialnego na cele związane z inwestycjami infrastrukturalnymi służącymi wykonywaniu zadań własnych.
Wojskowa Agencja Mieszkaniowa – działająca na podstawie przepisów art. 8–20 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej – jest państwową osobą prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność, a wykorzystywanych na zakwaterowanie stałe i tymczasowe żołnierzy zawodowych, zajętych pod budowle i urządzenia infrastruktury związane z nieruchomościami wykorzystywanymi na zakwaterowanie stałe i tymczasowe żołnierzy zawodowych, uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego są lub mogą być przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe, uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli opracowana przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji, a także innych nieruchomości przekazanych Agencji. Agencja gospodaruje powierzonym mieniem w szczególności przez sprzedaż lokali mieszkalnych, sprzedaż nieruchomości, oddawanie ich w trwały zarząd, dzierżawę, najem, użyczenie albo ich zamianę oraz ustanawianie i nabywanie ustanowionych na nich ograniczonych praw rzeczowych, z wyjątkiem lokali mieszkalnych, nieodpłatne przekazywanie jednostkom samorządu terytorialnego nieruchomości gruntowych, budynków i lokali oraz budowli i urządzeń infrastruktury, nieodpłatne przejmowanie od Skarbu Państwa nieruchomości, które mogą być zagospodarowane lub przeznaczone do obrotu w celu realizacji zadań Agencji. Co do zasady Agencja gospodaruje nieruchomościami zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. W zakresie gospodarowania tymi nieruchomościami Prezesowi Agencji przysługują uprawnienia wojewody, dyrektorom oddziałów regionalnych Agencji przysługują zaś uprawnienia starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej.
Zauważyć przy tym trzeba, że nie ma znaczenia okoliczność, iż u.o.p.l. nie ma zastosowania6 do lokali będących w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, ponieważ jak już wcześniej wskazano, warunkiem ujęcia nieruchomości w wykazie nieruchomości publicznych jest przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie odrębnych przepisów, a nie kwestia zajmowania tych nieruchomości przez osoby, do których stosuje się – bądź nie stosuje – przepisy u.o.p.l.
O ile nie budzi wątpliwości, iż starosta ma sporządzić wykaz nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i nadal pozostają jego własnością, to kwestia ujęcia w wykazie nieruchomości stanowiących własność samorządu terytorialnego nie jest już tak bezdyskusyjna. Domniemywać należy, że chodzi o takie przypadki, kiedy nieruchomości z mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa, a następnie Skarb Państwa własność tych nieruchomości zbył (na podstawie różnych czynności i przepisów prawnych) na rzecz jednostek samorządu terytorialnego, albo o przypadki, kiedy nieruchomość nabyta z mocy odrębnych przepisów przez Skarb Państwa (państwo) przeszła z mocy prawa (na mocy innych przepisów) na własność jednostki samorządu terytorialnego.
Za takim rozumieniem zdaje się przemawiać również treść załączników nr 2 i 3 (Część II, III i IV) w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli (Dz. U. Nr 23, poz. 143), wydanym na podstawie art. 1 ust. 6 u.u.w.n. Odczytanie tytułów tych załączników zdawałoby się sugerować, że chodzi o nieruchomości, które przeszły (kiedyś) na własność Skarbu Państwa, a obecnie stanowią własność poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego.
Z powyższego wynika więc, że wykaz nie będzie obejmował nieruchomości, które wprawdzie obecnie stanowią własność jednostki samorządu terytorialnego i nawet poprzednio stanowiły własność Skarbu Państwa, lecz Skarb Państwa nabył te nieruchomości nie „na mocy odrębnych przepisów”.
Wykaz nie będzie także obejmował nieruchomości stanowiących obecnie własność jednostki samorządu terytorialnego, które jednostka ta nabyła od podmiotu innego niż Skarb Państwa, chyba że podmiot ten nabył tę nieruchomość od Skarbu Państwa, Skarb Państwa zaś stał się właścicielem nieruchomości „na mocy odrębnych przepisów”. Ze sformułowań zawartych w u.u.w.n. oraz w powyższym rozporządzeniu nie wynika bowiem warunek, aby przejście własności nieruchomości na jednostkę samorządu terytorialnego musiało nastąpić bezpośrednio ze Skarbu Państwa. Wątpliwości pojawić mogą się np. w przypadku nieruchomości przekazanych gminie na podstawie ustawy z dnia 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe (Dz. U. Nr 119, poz. 567 z późn. zm.). Ustawa ta przewidywała bowiem możliwość przekazywania – przez przedsiębiorstwa państwowe lub spółki powstałe z przekształcenia przedsiębiorstw państwowych na rzecz gmin – lokali oraz gruntów zabudowanych budynkami mieszkalnymi wraz z towarzyszącymi obiektami infrastruktury technicznej i społecznej. Mając na uwadze, że organ założycielski wyposaża7 przedsiębiorstwo w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, organem tym może być zaś zarówno naczelny, jak i centralny organ administracji państwowej (który w pewnym sensie reprezentują „bezpośrednio” Skarb Państwa) albo Narodowy Bank Polski (posiadający osobowość prawną, a więc pod względem formalnoprawnym podmiot odrębny od Skarbu Państwa), powstają wątpliwości w zakresie spełnienia kryterium dotyczącego „własności nieruchomości Skarbu Państwa”, zanim przedmiotowa nieruchomość stała się własnością jednostki samorządu terytorialnego. Nie ulega wątpliwości, że wśród odrębnych przepisów stanowiących podstawę przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa uwzględnić należy m.in. regulacje dotyczące nacjonalizacji przedsiębiorstw; w nabyte w ten sposób mienie wyposażano przedsiębiorstwa państwowe. Obowiązująca do końca stycznia 1989 r. zasada jednolitego funduszu własności państwowej nie uprawniała bowiem do oddzielnego traktowania mienia przedsiębiorstwa i mienia Skarbu Państwa. A zatem dla sporządzenia rzetelnego wykazu niezbędne będzie zbadanie „historii” poszczególnych nieruchomości.
Reasumując, można zauważyć, że wykaz, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., to kolejny spis nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lecz nie wszystkich, bo tylko tych, które w przeszłości przeszły na własność państwa (Skarbu Państwa) na mocy przepisów odrębnych. A przy tym ustalenie, o które przepisy odrębne chodzi, i jaki charakter owego przejścia ma być brany pod uwagę, nastręcza wiele trudności. Wiele wskazuje na to, że chodziłoby o przejście własności z mocy prawa (co najwyżej potwierdzone stosowną decyzją administracyjną stwierdzającą ten fakt). Sformułowania użyte w u.u.w.n. nie dają jednak co do tego absolutnej pewności.
Biorąc pod uwagę zarówno liczebność nieruchomości, które mają być ujęte w wykazie, jak i niepewności co do znaczenia użytych w u.u.w.n. sformułowań, można przewidywać, że proces sporządzania omawianych wykazów będzie o wiele dłuższy niż wskazane obecnie w komentowanej ustawie – 18 miesięcy.
Podobnie jak w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., także w art. 2 ust. 1 u.u.w.n. mowa jest tylko o wnioskach o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, bez bliższego określenia rodzaju tych nieruchomości lub ich funkcji. Nie ma tu nawet wzmianki o tym, że wnioski te dotyczyć mają nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy przepisów odrębnych.
Takie ogólne sformułowanie użyte w art. 2 ust. 1 dało asumpt do wysuwania twierdzeń, że zakres stosowania u.u.w.n. w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego należy rozumieć bardzo szeroko i uznać, ze przepis art. 2 ust. 1, a co za tym idzie, także przepisy art. 2 ust. 2–4 u.u.w.n., dotyczą wszelkich nieruchomości, które do czasu zakończenia realizacji ustawy (trudno powiedzieć, kiedy wobec tego miałoby to nastąpić) przeszły na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Tego typu tezy bazują na poglądzie, że skoro dla każdej nieruchomości prowadzona ma być odrębna księga wieczysta, to ustawodawca rozciągnął ten obowiązek na wszystkie grunty, czego konsekwencją było pojawienie się rozbieżnych podejść do samego pojęcia nieruchomości. Na te rozbieżności powołuje się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 kwietnia 2007 r. (III CZP 27/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 62), sprowadzając je do dwóch przeciwstawnych koncepcji. Według pierwszej z nich nieruchomością jest teren stanowiący własność jednego podmiotu, otoczony od zewnątrz gruntami innych podmiotów bez jakiegokolwiek nawiązywania do ksiąg wieczystych, natomiast według drugiej koncepcji księga wieczysta jest czynnikiem wyodrębniającym nieruchomość gruntową.
W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy opowiedział się za teorią formalnoprawnego wyodrębnienia nieruchomości w księdze wieczystej, prowadzącą do wniosku, że graniczące ze sobą działki gruntu będące własnością tej samej osoby, dla których prowadzone są oddzielne księgi wieczyste, stanowią dwie odrębne nieruchomości w rozumieniu art. 46 § 1 k.c. Orzeczenie to stanowiło kontynuację linii przyjętej przez Sąd Najwyższy w orzeczeniach: z dnia 26 lutego 2003 r. (II CKN 1306/00, Biul. SN 2003, nr 8, s. 8), z dnia 30 października 2003 r. (IV CK 114/02, OSNC 2004, nr 12, poz. 201) oraz w uchwale z dnia 7 kwietnia 2006 r. (III CZP 24/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 24). Por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 listopada 2005 r. (I OSK 181/05, Lex nr 196738), z dnia 24 czerwca 2009 r. (II FSK 292/08, Lex nr 517951) i z dnia 13 listopada 2009 r. (I OSK 165/09, Lex nr 588768), a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2007 r. (IV CSK 56/07, Lex nr 301839).
Co za tym idzie, w przypadku połączenia kilku nieruchomości w jedną nieruchomość w jednej księdze wieczystej na podstawie art. 21 u.k.w.h., będzie ona stanowiła odrębną nieruchomość – jak stwierdził Naczelny Sąd administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r. (II FSK 292/08, Lex nr 517951).
Jednakże w orzecznictwie można też znaleźć uzasadnienie dla teorii pierwszej, np. w wyroku z dnia 23 września 1970 r. (II CR 361/70, OSNC 1971, nr 6, poz. 97) Sąd Najwyższy przyjął – na gruncie ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarze miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240) – że nieruchomością jest działka (parcela) odgraniczona od innych parcel (działek) bez względu na to, czy poprzednio tworzyła ona kilka odrębnych działek, które następnie połączono w jedną całość (nieruchomość), czy też działka taka dołączona została do już istniejącej nieruchomości – jeżeli tylko następnie tworzą one jedną całość bez względu na to, czy jako całość figurują w księdze wieczystej, czy też nie zostały w ogóle w księdze wieczystej ujęte.
Powszechny jest ponadto pogląd, że pomimo zmian legislacyjnych (w szczególności uchylenia art. 130 k.c.) obowiązujący u nas porządek prawny wyłącza możliwość takiej sytuacji, aby jakakolwiek część powierzchni ziemi w granicach państwa nie była poddana prawu własności, oraz że cała powierzchnia w granicach państwa składa się wyłącznie z nieruchomości, czyli z odrębnych przedmiotów własności, które tym samym nie są rzeczami niczyimi (w związku z tym ustawodawca nie dopuszcza koncepcji „porzucenia nieruchomości”, odrzuca bowiem możliwość istnienia „nieruchomości niczyich”). Pogląd ten znajduje uzasadnienie w braku przepisów o nieruchomości niczyjej. Argumenty oparte na brzmieniu art. 179 k.c. nie są już miarodajne wobec uznania go za niezgodny z art. 2 oraz art. 165 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2005 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 462), zgodnie z którym przepis tren utracił moc z dniem 15 lipca 2006 r.
Można też przytoczyć poglądy odwrotne, optujące za istnieniem nieruchomości niczyich – wskazują one zwłaszcza na wody publiczne, brzegi morza itp. Co prawda zgodnie z art. 10 ust. 1–2 pr. wod., wody stanowią własność Skarbu Państwa, innych osób prawnych albo osób fizycznych, natomiast wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne wraz z morskimi wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej, śródlądowe wody powierzchniowe płynące oraz wody podziemne stanowią własność Skarbu Państwa, a wody stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego są wodami publicznymi. Ponadto, wg art. 10 ust. 3 pr. wod. płynące wody publiczne nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Zdarzają się jednak przypadki istnienia obszarów wód, których własności nikomu konkretnemu nigdy nie przypisano (i dla których nigdy nie założono ksiąg wieczystych).
Jeśli przyjmiemy, że suma gruntu w granicach państwa jest równa sumie nieruchomości, oznacza to, że odrzucamy koncepcję istnienia gruntów, które nie stanowią nieruchomości, ale nie oznacza wcale, że stanowią one rzecz niczyją.
Przyjęcie jednego z opisywanych poglądów może mieć wpływ na sposób wykonania przepisów u.u.w.n., zwłaszcza że niektóre ze zidentyfikowanych wcześniej przepisów odrębnych nie posługiwały się pojęciem nieruchomości – np. dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.) mówi o lasach i gruntach leśnych, nie nazywając ich nieruchomościami, ale stosując inne pojęcia, jak „teren obiektu leśnego”, w skład którego wchodzą „wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na jego terenie”.
Jeśli przyjmiemy, że do powstania nieruchomości potrzebne jest wyrażenie woli wyodrębnienia przez jej właściciela, to należy przyznać, że istnieją grunty, które stanowią własność Skarbu Państwa, a nie zostały prawnie wyodrębnione. Zostaną one ewentualnie wyodrębnione w wykonaniu u.u.w.n. przez złożenie wniosku o założenie dla nich księgi wieczystej. Przy przyjęciu założenia, że istnieją w zasobie publicznym grunty niestanowiące nieruchomości w zasobie Skarbu Państwa, pozostaje jedynie do rozstrzygnięcia, jaka powinna być w stosunku do nich wskazana podstawa nabycia własności.
Jak się jednak wydaje, nie wszystkie takie grunty znajdą się w wykazach, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. – ponieważ mają tam się znaleźć tylko te, które przeszły na własność Skarbu Państwa z mocy przepisów odrębnych, a nie wszystkie, których przynależności do kogokolwiek nie można stwierdzić. Należy też założyć, że nie znajdą się one wśród nieruchomości, dla których składane są wnioski o ujawnienie własności w księgach wieczystych, gdyż – zgodnie z art. 2 ust. 1 u.u.w.n. – do wniosku należy dołączyć dokumenty stanowiące podstawę wpisu prawa własności (których może nie być).
Jeśliby zastosować zasadę domniemania własności państwowej dla rzeczy (w tym także nieruchomości), w stosunku do których nie istnieją jakiekolwiek tytuły na rzecz innych osób, to czasem podstawy prawne nabycia nieruchomości przez państwo można znaleźć także wśród przepisów wcześniejszych, już nieobowiązujących. Na przykład przed unifikacją prawa rzeczowego w art. 538 Kodeks Napoleona stanowił, że „drogi mnieysze i większe, ulice przez rząd utrzymywane, rzeki mnieysze i większe spławne w jakikolwiek sposób, brzegi, odsepy morskie, porty, stanowiska, i ogólnie wszelkie części francuzkiey ziemi niezdatne, aby były własnością prywatną, są uważane, iako należące do własności narodowey”. Chociaż przepisy te zostały uchylone z dniem 1 stycznia 1947 r. przez art. III § 1 pkt 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321 z późn. zm.), to wydaje się, że w odniesieniu do kategorii wymienionych w art. 538 Kodeksu Napoleona stanowią one podstawę nabycia tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (oczywiście z uwzględnieniem późniejszych regulacji). Zatem w odniesieniu do własności dróg przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) będzie stanowił podstawę nabycia tylko w stosunku do dróg, które już wcześniej nie stanowiły własności Skarbu Państwa.
3. Wykaz nieruchomości niepublicznych – art. 1 ust. 1 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 1.

Kolejna grupa nieruchomości, które starosta ma zamieścić w wykazie, to „niestanowiące własności Skarbu Państwa albo własności jednostek samorządu terytorialnego i niepozostające w posiadaniu ich właścicieli nieruchomości zabudowane, w których lokale są zajmowane przez osoby objęte przepisami ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, z późn. zm.)”.
Co do zasady więc, powyższa kategoria nieruchomości obejmować będzie zabudowane nieruchomości stanowiące własność podmiotów innych niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, które to nieruchomości nie pozostają w posiadaniu właściciela, a lokale w tych nieruchomościach zajmowane są przez lokatorów (w takim znaczeniu terminu „lokator”, które zostało zdefiniowane w u.o.p.l.). W pewnym uproszczeniu nieruchomości te można określić mianem niepublicznych.
Uprawniony wydaje się pogląd, że nawiązanie do u.o.p.l. nastąpiło poprzez odniesienie się zarówno do lokalu, jak i lokatora w rozumieniu tej ustawy. Brak bowiem podstaw, aby wskazane w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. „lokale zajmowane przez osoby objęte przepisami ustawy o ochronie praw lokatorów” rozumieć inaczej niż w znaczeniu nadanym im przez u.o.p.l. (a jeśli tak, to należy brać pod uwagę także lokale, które nie stanowią przedmiotu odrębnej własności, a nawet lokale niesamodzielne, pomieszczenia zamieszkiwane na podstawie różnych tytułów prawnych).
W u.o.p.l. nie postawiono bowiem wymogu, aby lokal spełniał wymóg samodzielności i użyte tam pojęcie „lokalu” nie odnosi się do nieruchomości lokalowych, a z definicji lokalu zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. wynika, że lokalem mieszkalnym w rozumieniu tej ustawy może być każde pomieszczenie (choćby nawet do zamieszkania się nie nadawało), jeżeli służy ono zaspokojeniu czyichś potrzeb mieszkaniowych. Takie ujęcie lokalu bez wątpienia utrudnia określenie, co właściwie ma zostać ujęte w omawianym wykazie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l. przez lokatora należy rozumieć najemcę lokalu lub osobę używającą lokalu na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Szerokie rozumienie tego pojęcia prezentowane jest także w orzecznictwie, np. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r. (II CK 655/04, M. Praw. 2005, nr 10, s. 479), w którym stwierdzono, że przez lokatora należy rozumieć najemcę lokalu lub osobę używającą lokalu na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Nie powinno ulegać wątpliwości, że chodzi tu o każdy tytuł do władania lokalem, także o taki, którego źródłem jest uprawnienie o charakterze obligacyjnym (w tym także umowa użyczenia).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2002 r. (III CZP 60/02, OSNC 2003, nr 9, poz. 118), celem ustawodawcy było objęcie ochroną praw lokatorów daleko większej grupy osób niż tylko byli najemcy czy osoby posiadające inny, własny tytuł prawny do lokalu (poza prawem własności). Pojęcie lokatora w rozumieniu u.o.p.l. jest szerokie i nawiązuje do takiego samego pojęcia użytego w art. 75 ust. 2 Konstytucji; wykładnia tego pojęcia nie może zatem odrywać się od tak określonego celu ustawy. W konsekwencji sąd uznał, że osoba bliska zmarłego członka spółdzielni mieszkaniowej, wymieniona w przydziale spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego jako uprawniona do zamieszkania w tym lokalu, która zajmowała go na podstawie umowy użyczenia zawartej z członkiem spółdzielni, jest lokatorem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14 u.o.p.l.
Z powyższego wynika więc, że starosta, sporządzając wykaz nieruchomości niepublicznych, będzie musiał dokonać oceny charakteru zajmowania lokalu przez daną osobę w kontekście spełnienia warunków objęcia jej przepisami u.o.p.l. W rzeczywistości nie wydaje się to rozwiązaniem łatwym do stosowania przez starostę, szczególnie że wśród zadań powiatu, w przeciwieństwie do zadań gmin, nie ma spraw dotyczących zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej.
Dodatkowe, i jak wydaje się, zasadnicze trudności, które pojawią się przed starostą, dotyczyć będą ustalenia, że w danej zabudowanej nieruchomości są osoby zajmujące lokale objęte regulacjami u.o.p.l. O ile więc pozyskanie tych informacji od podmiotów publicznych (np. komunalnych osób prawnych, państwowych osób prawnych czy też nawet spółdzielni mieszkaniowych i towarzystw budownictwa mieszkaniowego) wydaje się możliwe, o tyle w przypadku gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu innych niż jej właściciel lub współwłaściciele osób prywatnych (osób fizycznych oraz osób prawnych innych niż publiczne), starosta nie dysponuje środkami umożliwiającymi pozyskanie tych informacji; zależy to w zasadzie wyłącznie od dobrej woli tych podmiotów.
Zarówno ewidencja gruntów oraz budynków, jak i księgi wieczyste nie zawierają informacji o tym, czy w danej zabudowanej nieruchomości są takie lokale, a np. sam fakt posiadania kilku lokali mieszkalnych przez jednego właściciela nieruchomości nie przesądza jeszcze o tym, że dane lokale są przez niego wynajmowane bądź udostępniane innym osobom na podstawie innego tytułu prawnego.
W rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) używane jest określenie „władający”, które nie jest tożsame z pojęciem „lokator”.
Wątpliwości nie wyjaśnia również sama u.u.w.n., która w odniesieniu do wykazu nieruchomości niepublicznych wskazuje, że mają one nie pozostawać w posiadaniu ich właścicieli. Zgodnie z art. 336 kodeksu cywilnego, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. A zatem np. wynajęcie czy też udostępnienie lokatorowi na podstawie innej odpłatnej umowy przez właściciela nieruchomości zabudowanej (bądź jej części) nie skutkuje tym, że nieruchomość ta nie pozostaje w posiadaniu właściciela. Natomiast przejęcie posiadania nieruchomości (np. opuszczonej lub o nieustalonych spadkobiercach) przez inne osoby niż właściciel lub współwłaściciele nie jest ujawniane w księdze wieczystej.
Jak już wcześniej wskazano, wykaz nieruchomości niepublicznych nie będzie obejmował nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Zauważyć jednak trzeba, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10 u.o.p.l., mieszkaniowy zasób gminy tworzą nie tylko lokale stanowiące własność gminy, które nie będą ujęte w wykazie nieruchomości niepublicznych. Podobny „podział” zasobu mieszkaniowego na potrzeby sporządzenia wykazu nieruchomości niepublicznych może mieć miejsce w odniesieniu do zasobu mieszkaniowego innych jednostek samorządu terytorialnego.
Zakres nieruchomości zabudowanych będących własnością innych podmiotów niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest bardzo szeroki. Obejmuje takich właścicieli, jak osoby fizyczne oraz osoby prawne, np. państwowe osoby prawne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne (w tym również utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego), towarzystwa budownictwa społecznego, spółdzielnie mieszkaniowe. Mając jednak na uwadze wyeksponowanie przez ustawodawcę w grupie nieruchomości niepublicznych elementu zajmowania lokali przez osoby objęte regulacjami ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, należy zwrócić uwagę właśnie na te kategorie podmiotów, które mogą być właścicielami takich nieruchomości. Należą do nich w szczególności następujące podmioty:
1)  przedsiębiorstwa państwowe – działające na podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 z późn. zm.). Przedsiębiorstwo takie może być właścicielem tzw. mieszkań zakładowych. Na marginesie zauważyć trzeba, że mieszkania zakładowe zbyte na rzecz osób innych niż ich najemcy lub mieszkające z nimi osoby bliskie również mogą być ujęte w wykazie nieruchomości niepublicznych;
2)  spółki handlowe – w szczególności powstałe z przekształcenia przedsiębiorstw państwowych. Jako specyficzny przykład (ze względu na odrębne uregulowania zawarte w ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, Dz. U. Nr 84, poz. 948 z późn. zm.) wskazać można PKP S.A. Jest ona użytkownikiem wieczystym gruntów oraz właścicielem budynków, innych urządzeń i lokali, w tym lokali mieszkalnych;
3)  towarzystwa budownictwa społecznego – działające na podstawie ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.). Przedmiotem ich działania jest co do zasady budowanie domów mieszkalnych i ich eksploatacja na zasadach najmu, tak więc w pewnym uproszczeniu uznać można, że cały zasób lokali mieszkalnych wynajmowanych przez towarzystwo budownictwa społecznego powinien być ujęty w wykazie nieruchomości niepublicznych;
4)  spółdzielnie mieszkaniowe – wykaz nieruchomości niepublicznych nie będzie obejmował tych nieruchomości, które są przedmiotem odrębnej własności zarówno członków spółdzielni, jak i osób niebędących członkami spółdzielni;
5)  osoby fizyczne będące właścicielami zabudowanych nieruchomości, w których sami nie mieszkają, a w których lokale są odpłatnie zajmowane przez lokatorów.
Nieruchomości tych właścicieli znajdą się w wykazie tylko wtedy, gdy właściciele ci nie będą nimi władali. Z niejasną sytuacją mamy więc do czynienia w przypadku spółdzielni mieszkaniowych, gdyż powstaje wątpliwość, czy w wykazie powinny być umieszczone zabudowane nieruchomości, w których lokale zajmowane są na podstawie własnościowego prawa do lokalu, w takim przypadku bowiem spełniona może być przesłanka niepozostawania w posiadaniu przez właściciela (tzn. przez spółdzielnię mieszkaniową). Można by także dywagować na temat sytuacji mieszkań zajmowanych na podstawie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, chociaż w tym przypadku raczej należałoby uznać, że lokale te pozostają w posiadaniu spółdzielni i nie powinny być ujmowane w omawianym wykazie.
Racjonalne byłoby przyjęcie założenia, że także wszystkie nieruchomości niepubliczne powinny w przeszłości mieć status „nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa”. W przeciwnym razie trudno zauważyć racjonalny związek obowiązków nałożonych na starostę z intencją projektodawców polegającą na uporządkowaniu ksiąg wieczystych, eksponowaną w uzasadnieniu projektu komentowanej ustawy (druk sejmowy nr 2107):
„Istotne zaniedbania w ujawnieniu rzeczywistego stanu własności nieruchomości istnieją w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego. Sytuacja ta jest wynikiem wielu przyczyn, spośród których wskazać wypada przede wszystkim zmiany ustrojowe z przełomu lat 80/90 XX wieku, przywrócenie samorządu terytorialnego i zmiany w zakresie sposobu zarządu mieniem Skarbu Państwa. Odzyskanie suwerenności przez Rzeczpospolitą Polską wymaga usunięcia wieloletnich zaniedbań w tym zakresie. Konieczność podjęcia działań w tym kierunku dotyczy całego terytorium Polski, a jest ona szczególnie ważna w odniesieniu do terytoriów należących uprzednio do Rzeszy Niemieckiej, które weszły do obszaru Państwa Polskiego po zakończeniu II wojny światowej. Wraz ze zmianą granic na terenach, które weszły w skład Państwa Polskiego, uległy przekształceniu stosunki własnościowe, w odniesieniu do położonych tam nieruchomości. Wykonując decyzje postanowień sojuszniczych, Państwo Polskie szeregiem aktów prawnych przeprowadziło zmiany w zakresie własności nieruchomości, położonych na tych terenach. Akty te, odnoszące się do włączonych w granice Polski obszarów, takie jak m.in. dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, dekret z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego w obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska czy dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, a następnie ustawodawstwo dotyczące kwestii własności na obszarze całego kraju, dokonały uregulowania problemów własnościowych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska.
Niezależnie od oceny politycznej stopnia suwerenności ówczesnych władz polskich, akty te były skuteczne w sferze własności nieruchomości, a ich prawomocność nie może być ani podważana, ani kwestionowana w świetle zasad prawa międzynarodowego ani standardów demokratycznych.
Wraz z uregulowaniem własności wprowadzano mechanizmy prawne umożliwiające utrwalenie skutków zmian własnościowych w systemie ksiąg wieczystych.
Z wielu przyczyn na obszarze całego kraju, a zwłaszcza na obszarach Ziem Odzyskanych, doszło do licznych i poważnych zaniedbań, budzących uzasadniony niepokój. Ten stan rzeczy powoduje rozmaite spekulacje co do standardu ochrony prawa własności nieruchomości, w tym stanowiących dawniej własność niemiecką.
Stan ten, mimo że nie rodzi tytułu do kwestionowania skuteczności i nieodwracalności zmian w sferze własności nieruchomości na obszarze, który wszedł w granice Państwa Polskiego, nie może być utrzymywany.
Rzeczpospolita Polska, jako w pełni suwerenne i demokratyczne państwo prawne, nie może tolerować stanu będącego wynikiem zaniedbań i braku należytej troski o udokumentowanie własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. Kierując się tą troską, należy doprowadzić do niezwłocznego podjęcia wszelkich działań zmierzających do ujawnienia w systemie ksiąg wieczystych rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, w całym kraju, a przy sposobności na terenach Ziem Odzyskanych.
Projektowana ustawa dotyczy zatem porządkowania stanu ujawniania w księgach wieczystych własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Nie nakłada ona nowych zadań na organy właściwe w sprawach gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, które wynikają z zakresu ich obowiązków, kształtowanych przepisami innych ustaw, a wprowadza system egzekwowania wykonania obowiązków, których realizacja nie może pozostawać nadal w poważnej zwłoce.
Powyższy stan rzeczy obejmuje także nieruchomości pozostające w posiadaniu lub zajmowane na potrzeby mieszkaniowe przez osoby fizyczne, niezależnie od tego, czy i jaki tytuł prawny do nieruchomości im służy. W interesie tych osób leży zatem doprowadzenie do uporządkowania stanu prawnego wspomnianych nieruchomości. Powinnością państwa jest udzielenie pomocy jego obywatelom w podejmowaniu tych działań, w daleko idącym zakresie”.
Z treści omawianego przepisu nie wynika jednak, by postawiono wymóg, aby ujęte w spisie nieruchomości niepubliczne kiedykolwiek stanowiły własność Skarbu Państwa.
Należy podkreślić, że cel sporządzania omawianego wykazu nieruchomości niepublicznych jest w świetle przepisów u.u.w.n. zupełnie nieznany. Żaden bowiem z następnych przepisów tej ustawy o nim już nie wspomina. Można się jedynie domyślać, że spis ten ułatwiać ma niektórym lokatorom rozpoznanie sytuacji, w jakiej się znajdują (w wyniku udostępnienia mieszkańcom przez starostę informacji zawartych w tym spisie) i ewentualnie ma ułatwiać podejmowanie przez niektórych lokatorów kroków zmierzających do uregulowania stanu prawnego nieruchomości. Trzeba jednak zaznaczyć, że komentowana ustawa nie daje lokatorom w tym zakresie żadnych dodatkowych możliwości, a w większości przypadków (jako lokatorzy) nie mają oni możliwości wpływania na prawa do nieruchomości ujawnione w księgach wieczystych.
Jeśliby natomiast przyjąć, że omawiany przepis służyć miał temu, aby ujawnić i przejąć na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego budynki mieszkalne lub lokale mieszkalne, które znajdują się w posiadaniu tych podmiotów publicznoprawnych (bo np. zostały niegdyś objęte zarządem na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe, tekst jedn.: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227, i ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe, tekst jedn.: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 z późn. zm., i nadal nie znajdują się w posiadaniu ich właścicieli), to trzeba powiedzieć, że sformułowania omawianego przepisu kompletnie się rozmijają z tak wyrażoną intencją.
4. Wyłączenie – art. 7 

 Art. 7.

Przepisów u.u.w.n. nie stosuje się do nieruchomości objętych przepisami dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Nie oznacza to jednak, że Prezydent m.st. Warszawy, wykonujący zadania starosty, jest zupełnie zwolniony z obowiązku sporządzenia wykazów, o których mówi u.u.w.n. Przywołany wyżej dekret dotyczy bowiem nieruchomości w granicach dawnej Warszawy, a obecny zakres terytorialny jest znacznie szerszy, co oznacza, że również Prezydent m.st. Warszawy, działający jednocześnie jako starosta, zobligowany jest do realizacji obowiązków wynikających z u.u.w.n.

Rozdział 2 

Sporządzenie wykazu nieruchomości 

1. Zadania zlecone – art. 1 ust. 2 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 2.

Jak wynika z art. 1 ust. 2 u.u.w.n., sporządzanie przez starostów wykazów nieruchomości, o których mowa w ust. 1, oraz przekazywanie tych wykazów właściwym wojewodom, marszałkom województw, wójtom, burmistrzom i prezydentom miast to zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Przy wykonywaniu tego zadania obowiązują więc takie same zasady finansowania, jak przy wykonywaniu innych zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.
2. Zbiorcze zestawienia nieruchomości – art. 1 ust. 3 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 3.

Przepis art. 1 ust. 3 przede wszystkim stanowi, że każdy wojewoda obowiązany jest sporządzić zbiorczy wykaz nieruchomości (zestawienie zbiorcze), o których mowa w art. 1 u.u.w.n., z obszaru swojego województwa, a następnie obowiązany jest przekazać ten wykaz ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej.
Zestawienie to ma zostać sporządzone na podstawie wykazów, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., a które są wojewodzie przekazywane przez starostów powiatów położonych na obszarze danego województwa.
Dodatkowo art. 1 ust. 3 u.u.w.n. zakreśla termin sporządzenia przez wojewodów i przekazania ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej zbiorczego zestawienia nieruchomości z obszaru właściwego województwa. Termin ten wynosi 1 miesiąc od upływu terminu 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (tj. upłynął 19 miesięcy po dniu jej wejścia w życie, czyli w dniu 19 czerwca 2009 r.). Ustawa nie nakłada żadnych sankcji z tytułu niedotrzymania tego terminu, podobnie jak nie nakłada sankcji z tytułu niedotrzymania przez starostę terminu 18 miesięcy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. Oczywiste jest jednak, że sięgające miesiąca opóźnienie w dostarczeniu wykazu przez choćby jednego starostę powoduje także niedotrzymanie przez wojewodę terminu sporządzenia zbiorczego wykazu nieruchomości dla danego województwa.
3. Zbiorcze zestawienia nieruchomości dla całego kraju – art. 1 ust. 4 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 4.

Kolejny przepis – art. 1 ust. 4 u.u.w.n. – nakłada na ministra właściwego do spraw administracji publicznej obowiązek sporządzenia, na podstawie zestawień zbiorczych otrzymanych od wojewodów, zbiorczego zestawienia nieruchomości, o których mowa w u.u.w.n., dla obszaru całego kraju. Przepis ten wprowadza także termin sporządzenia takiego zestawienia przez ministra – najpóźniej 2 miesiące od upływu terminu przekazania wykazów przez wojewodów (tj. 21 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 19 sierpnia 2009 r.).
Zatem także w tym przypadku sięgające 2 miesięcy opóźnienie w dostarczeniu wykazu przez choćby jednego wojewodę powoduje niemożność dotrzymania terminu przez właściwego ministra. I także w tym przypadku ustawa również nie przewiduje żadnych sankcji z tytułu niedotrzymania terminu.
4. Zawartość wykazu – art. 1 ust. 5 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 5.

Z przepisu art. 1 ust. 5 u.u.w.n. wynika, że zarówno wykazy sporządzane przez starostów, jak i zestawienia sporządzane przez wojewodów i przez właściwego ministra zawierać mają ten sam zestaw informacji. Są to:
1)  oznaczenie nieruchomości według danych katastru nieruchomości,
2)  informacja o prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów,
3)  informacja o stanie danych należących do działu I oraz II księgi wieczystej,
4)  inne informacje niezbędne do ustalenia stanu prawnego nieruchomości.
Jednakże, jak wynika z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 1 ust. 6 u.u.w.n., chociaż wszystkie 3 spisy zawierają te same informacje (o których mowa w ust. 5), to jednak zestaw informacji w wykazach nieruchomości sporządzanych przez starostów różni się od zestawów informacji w zestawieniach zbiorczych sporządzanych przez wojewodów i przez ministra, gdyż zawiera więcej informacji.
Wątpliwości może budzić sformułowanie „informacja o stanie danych należących do działu pierwszego i drugiego księgi wieczystej”, a w zasadzie ten fragment, w którym mowa jest o „stanie danych”. Jak się wydaje, chodzi tu bowiem raczej o przedstawienie tych danych, a nie o informację o ich stanie. Także zakres przedstawiania innych informacji niezbędnych do ustalenia stanu prawnego nieruchomości może się w poszczególnych przypadkach różnić. Aby zapobiec m.in. pojawianiu się znaczących różnic w poszczególnych wykazach, wprowadzono w art. 1 ust. 6 u.u.w.n. delegację do wydania rozporządzenia określającego wzór wykazu.
5. Wzór wykazu – art. 1 ust. 6 

 Art. 1.

 Art. 1. ust. 6.

Z delegacji zawartej w art. 1 ust. 6 u.u.w.n. wynika, że minister właściwy do spraw administracji publicznej określa w drodze rozporządzenia wzór wykazu nieruchomości sporządzanego przez starostów oraz wzory zestawień zbiorczych sporządzanych przez wojewodów i przez ministra. Wzory te powinny zapewniać uwidocznienie danych, o których mowa w art. 1 ust. 5 u.u.w.n.
Wspomniane dane to:
1)  oznaczenie nieruchomości według danych katastru nieruchomości (obecnie według danych ewidencji gruntów i budynków),
2)  informacje o prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów,
3)  informacje o stanie danych należących do działu I oraz II księgi wieczystej,
4)  inne informacje niezbędne do ustalenia stanu prawnego nieruchomości.
Jak z tego wynika, w wykazie mają znajdować się zarówno informacje o nieruchomości zawarte w ewidencji gruntów i budynków, jak i informacje zawarte w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów.
Niestety, informacje te często się różnią i to niekoniecznie z tego powodu, że nie została ujawniona w księdze wieczystej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Różnice mogą bowiem dotyczyć np. powierzchni, części składowych nieruchomości i innych niż własność praw do nieruchomości.
Przyczyn tych różnic jest wiele. Można ich upatrywać np. w odnowieniach ewidencji gruntów prowadzonych w latach 70. i 80. ubiegłego wieku, w wyniku których dokonywano przenumerowania działek ewidencyjnych nie powiadamiając ksiąg wieczystych o tych zmianach. Podczas tych odnowień dokonywano także korekty granic nieruchomości, zgodnie z obowiązującą ówcześnie definicją działki ewidencyjnej, która miała tworzyć jednorodny obszar stanu władania (a nie własności), ignorując stan prawny ujawniony w księgach wieczystych. Dotyczyło to zarówno nieruchomości osób fizycznych, jak i nieruchomości Skarbu Państwa. Zdarzają się też przypadki założenia dwóch lub więcej ksiąg wieczystych dla tej samej nieruchomości, bo choć w ewidencji gruntów i budynków gromadzone są dane o założonych księgach wieczystych, ale dane te są niekompletne i nie są aktualizowane na bieżąco, a zdarzało się, że państwowe biura notarialne zakładały nowe księgi wieczyste bez odpisania części nieruchomości ujawnionej w nowej księdze wieczystej z księgi pierwotnej i bez powiadamiania o tym organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków. Dotyczy to przede wszystkim nieruchomości, do których ujawniony był Skarb Państwa. W tych przypadkach odnalezienie ksiąg i wpisanie ich do wykazu niesie za sobą konieczność szczegółowego badania treści bardzo wielu ksiąg wieczystych i zawartych w nich dokumentów oraz porównywanie ich z dokumentacją znajdującą się w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym.
Z powodu tych różnic, po wejściu w życie u.u.w.n. wyrażano nadzieje, że spowoduje ona uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z treścią wpisów w ewidencji gruntów i budynków, że więc w wyniku realizacji tej ustawy powstaną być może wreszcie solidne podstawy do stworzenia w Polsce wielofunkcyjnego katastru.
Niestety nadzieje te nie znajdują wystarczającego uzasadnienia w treści u.u.w.n. Jej przepisy nakazują bowiem jedynie ujawniać w księgach wieczystych własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i w ogóle nie odnoszą się do kwestii wyjaśniania tych różnic, dotyczących wpisów w dziale I ksiąg wieczystych, ani tym bardziej do kwestii ich eliminowania. Kwestie związane z uzgodnieniem treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym regulują przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jednak uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym to nie to samo, co uzgodnienie wpisu w ewidencji gruntów i budynków z wpisem do księgi wieczystej, zwłaszcza że wpis do ewidencji może nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu prawnego, a rozbieżności mogą dotyczyć kwestii innych niż prawo do nieruchomości.
Zgodnie bowiem z art. 5 u.k.w.h.: „W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych)”.
Wpisów w dziale I ksiąg wieczystych dokonuje się na podstawie danych z katastru nieruchomości (obecnie na podstawie ewidencji gruntów i budynków), ewentualnie zaświadczenia wydanego przez spółdzielnię mieszkaniową i danych z katastru nieruchomości (ewidencji gruntów i budynków) w przypadku nieruchomości lokalowych i budynkowych będących własnością spółdzielni mieszkaniowych (por. art. 26 ust. 1 i 2 u.k.w.h.).
W dziale II znajdują się wpisy dotyczące prawa własności i użytkowania wieczystego, których podstawę prawną stanowią w szczególności: akt notarialny, orzeczenie sądu, decyzja administracyjna lub zaświadczenie, oznaczone według § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 z późn. zm.). Wynika stąd, że w celu prawidłowej realizacji rękojmi wiary publicznej niezbędna jest wymiana danych i informacji pomiędzy dwoma największymi polskimi rejestrami publicznymi: księgami wieczystymi oraz ewidencją gruntów i budynków.
W odróżnieniu od ksiąg wieczystych, status prawny i techniczny ewidencji gruntów i budynków, uregulowany przepisami ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm.), ze względu na sposób jej założenia – na podstawie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 6, poz. 32) i prowadzenia na podstawie przepisów zarządzeń wykonawczych do tego dekretu, jak też obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) – nie spełnia wymogów rękojmi wiary publicznej. Prowadzi to do poważnego okaleczenia treści art. 5 u.k.w.h., dotyczącego rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych zachowana jest w odniesieniu do działu II, III, i IV, tj. do wpisu prawa własności nieruchomości, jego ograniczeń oraz zastawów hipotecznych. Oznaczenie nieruchomości w dziale I ksiąg wieczystych nie jest natomiast objęte rękojmią wiary publicznej.
Poza tym, o ile zadaniem rejestru ksiąg wieczystych jest gwarantowanie praw rzeczowych do nieruchomości, o tyle kataster geodezyjny ma za zadanie dokładnie określić położenie nieruchomości na powierzchni Ziemi i geodezyjnie oznaczyć jej części (działki, parcele) oraz ich granice i powierzchnię. Odpowiednie przepisy powinny zatem regulować sposób tworzenia dokumentacji geodezyjnej i prawnej, która będzie gwarantowała w sposób jednoznaczny przebieg granic nieruchomości oraz możliwość ich każdorazowego odtworzenia w dowolnym czasie na dowolnych obszarach, niedotkniętych skutkami ruchów masowych warstw przypowierzchniowych skorupy ziemskiej. Tymczasem ani budowa polskiego wielofunkcyjnego katastru, ani nawet sprawa wzajemnej wymiany danych i informacji pomiędzy księgami wieczystymi a ewidencją gruntów i budynków nie doczekały się ustawowego rozwiązania.
Sporządzenie wykazu nieruchomości, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., jest zadaniem trudnym i pracochłonnym. Brak możliwości elektronicznej wymiany danych pomiędzy ewidencją gruntów i budynków a księgami wieczystymi prowadzonymi w formie elektronicznej powoduje bowiem, że realizując ustawę, trzeba wszystkie nieruchomości, co do których w ewidencji gruntów i budynków jako podmiot wykazano Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przebadać w wydziale ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego. W tym celu niezbędne jest wykonanie najpierw synchronizacji stanu ewidencyjnego do stanu wieczystoksięgowego (można zauważyć, że służba geodezyjna powiatu nie będzie w stanie własnymi siłami wykonać tego zadania).
Poza tym sporządzenie wykazu nieruchomości, których własność przeszła na Skarb Państwa na mocy przepisów odrębnych, może nastręczać wiele trudności wówczas, gdy informacji o tym nie ma ani w ewidencji gruntów i budynków, ani w księdze wieczystej.
Na podstawie delegacji zawartej w art. 1 ust. 6 u.u.w.n. wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli.
Już sam tytuł tego rozporządzenia jest mylący. Mówi bowiem o nieruchomościach podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych, podczas gdy z ustawy wynika, że w wykazie mają się znaleźć także nieruchomości, w stosunku do których własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego została już ujawniona w księdze wieczystej.
Biorąc natomiast pod uwagę wytyczne zawarte w delegacji ustawowej, rozporządzenie powinno uwzględniać podział terytorialny kraju oraz zapewniać uwidocznienie (wymienionych wcześniej) informacji, zawartych w art. 1 ust. 5 u.u.w.n. Treść rozporządzenia wydaje się jednak nieco wykraczać poza te wytyczne. W rozporządzeniu bowiem wzory stosowanych wykazów ustalone zostały w załącznikach zawierających tabele, do których należy wpisywać wiele różnych informacji. Załącznik nr 1 do omawianego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli zawiera:
1)  wzór wykazu nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią jego własność, zawierający dwie tabele– jedną z oznaczeniami nieruchomości według katastru i oznaczeniami nieruchomości według księgi wieczystej, zawierającą 19 pozycji, w tym:
a)  jednostkę ewidencyjną (nazwę),
b)  obręb ewidencyjny (nazwę),
c)  identyfikator działki ewidencyjnej,
d)  powierzchnię działki ewidencyjnej,
e)  powierzchnię nieruchomości,
f)  liczbę działek ewidencyjnych tworzących nieruchomość,
g)  tytuł prawny,
h)  władającego nieruchomością,
i)  datę ostatniej zmiany w ewidencji gruntów i budynków,
j)  datę sprawdzenia danych w ewidencji gruntów i budynków,
k)  numer księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
l)  numer działki ewidencyjnej (w księdze wieczystej),
m)  liczbę działek ewidencyjnych wchodzących w skład nieruchomości (wg księgi wieczystej),
n)  obszar nieruchomości (wg księgi wieczystej),
o)  właściciela,
p)  podstawę nabycia nieruchomości,
q)  datę ostatniego wpisu do księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
r)  datę odpisu / datę badania księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
s)  inne informacje niezbędne do ustalenia stanu prawnego nieruchomości,
– oraz drugą tabelę, zbiorczą, w której należy podać liczbę działek wg katastru nieruchomości (ewidencji gruntów i budynków), powierzchnię wg katastru nieruchomości, liczbę nieruchomości wg katastru nieruchomości, liczbę nieruchomości wg ksiąg wieczystych i obszar nieruchomości wg ksiąg wieczystych;
2)  wzór wykazu nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią własność samorządu województwa – zawierający takie same dwie tabele;
3)  wzór wykazu nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią własność powiatu – zawierający takie same dwie tabele;
4)  wzór wykazu nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią własność gmin – zawierający takie same dwie tabele;
5)  wzór wykazu nieruchomości zabudowanych, niestanowiących własności Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego i niepozostających w posiadaniu ich właścicieli, w których lokale zajmowane są przez osoby objęte przepisami ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego – zawierający takie same dwie tabele.
Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli zawiera:
1)  wzór zestawienia zbiorczego nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią jego własność albo własność jednostek samorządu terytorialnego, a także niestanowiących własności Skarbu Państwa albo własności jednostek samorządu terytorialnego i niepozostających w posiadaniu ich właścicieli, nieruchomości zabudowanych, w których lokale zajmowane są przez osoby objęte przepisami ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, sporządzanego przez wojewodów z obszaru ich właściwości – zawierający tabelę, w której, oprócz nazwy i identyfikatora każdego z powiatów oraz uwag, mają zostać ujęte osobno dla nieruchomości Skarbu Państwa, osobno dla nieruchomości samorządu województwa, osobno dla nieruchomości powiatów, osobno dla nieruchomości gmin i osobno dla nieruchomości zabudowanych następujące dane:
a)  liczba działek ewidencyjnych (wg ewidencji gruntów i budynków),
b)  powierzchnia (wg ewidencji gruntów i budynków),
c)  liczba nieruchomości (wg ewidencji gruntów i budynków),
d)  liczba nieruchomości (wg ksiąg wieczystych),
e)  obszar nieruchomości (wg ksiąg wieczystych);
2)  wzór zestawienia zbiorczego nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią jego własność albo własność jednostek samorządu terytorialnego, a także niestanowiących własności Skarbu Państwa albo własności jednostek samorządu terytorialnego i niepozostających w posiadaniu ich właścicieli, nieruchomości zabudowanych, w których lokale zajmowane są przez osoby objęte przepisami ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, sporządzanego przez wojewodów z obszaru ich właściwości – zawierający tabelę, w której mają zostać ujęte następujące dane:
a)  powiat (nazwa i identyfikator),
b)  właściciel,
c)  lp. nieruchomości,
d)  nazwa jednostki ewidencyjnej,
e)  nazwa obrębu ewidencyjnego,
f)  identyfikator działki ewidencyjnej (wg ewidencji gruntów i budynków),
g)  powierzchnia działki ewidencyjnej (wg ewidencji gruntów i budynków),
h)  powierzchnia nieruchomości (wg ewidencji gruntów i budynków),
i)  liczba działek ewidencyjnych tworzących nieruchomość (wg ewidencji gruntów i budynków),
j)  tytuł prawny (wg ewidencji gruntów i budynków),
k)  władający nieruchomością (wg ewidencji gruntów i budynków),
l)  data ostatniej zmiany w ewidencji gruntów i budynków,
m)  data sprawdzenia danych w ewidencji gruntów i budynków,
n)  numer księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
o)  numer działki ewidencyjnej (wg księgi wieczystej),
p)  liczba działek ewidencyjnych wchodzących w skład nieruchomości (wg księgi wieczystej),
q)  obszar nieruchomości (wg księgi wieczystej),
r)  właściciel (wg księgi wieczystej),
s)  podstawa nabycia nieruchomości (wg księgi wieczystej),
t)  data ostatniego wpisu do księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
u)  data odpisu / data badania księgi wieczystej lub zbioru dokumentów,
v)  inne informacje niezbędne do ustalenia stanu prawnego nieruchomości.
Załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru wykazu oraz wzorów zestawień zbiorczych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego podlegających ujawnieniu w księgach wieczystych oraz nieruchomości zabudowanych niepozostających w posiadaniu ich właścicieli zawiera takie same wzory jak załącznik nr 2, z tym że w tym przypadku są to wzory zestawień zbiorczych sporządzanych przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej dla obszaru całego kraju, w których zamiast powiatów wymienione są województwa.
Rozdział 3 

Składanie wniosków o ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa 

1. Składanie wniosków przez starostów – art. 2 ust. 1 

 Art. 2.

 Art. 2. ust. 1.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.u.w.n., starostowie zobowiązani są w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (tj. do dnia 18 listopada 2009 r.) złożyć we właściwych sądach rejonowych wnioski o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu tego prawa. Nie może być jednak wątpliwości, że chodzi nie o wszelkie nieruchomości Skarbu Państwa, lecz tylko o te, które są ujęte w wykazach sporządzonych przez starostów stosownie do art. 1 ust. 1 u.u.w.n., a wśród nich tylko o te, w stosunku do których własność Skarbu Państwa nie została jeszcze ujawniona.
Wydaje się bowiem, że mimo iż w art. 2 ust. 1 nie sprecyzowano, o jakie nieruchomości chodzi, co może budzić wrażenie, że chodzi o wszelkie nieruchomości Skarbu Państwa (a nie tylko o te, które ujęte zostały w wykazach sporządzonych na podstawie art. 1 ust. 1 u.u.w.n.), to jednak tekst ustawy należy czytać w całości. A przyjęcie tezy, że chodzi o wszelkie nieruchomości, spowodowałoby nieuzasadnione rozszerzenie stosowania komentowanej ustawy na wszelkie przypadki nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (tj. na przypadki uregulowane innymi przepisami), a także spowodowałoby nieuzasadnione wydłużanie w czasie okresu realizacji u.u.w.n.
Tymczasem chodzi zapewne o takie nieruchomości ujęte w ww. wykazach, które w chwili składania wniosku są własnością Skarbu Państwa, a nie np. o te, które w przeszłości były własnością Skarbu Państwa, ale obecnie stanowią własność innych osób.
Jeśli chodzi o dokumenty stanowiące podstawę wpisu, to – zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 u.u.w.n. – będą nimi dokumenty pozwalające ustalić, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości na mocy odrębnych przepisów (a nie np. w drodze zakupu od innych właścicieli).
Trzeba jednak brać pod uwagę, że nieruchomości, które z mocy odrębnych przepisów stały się własnością Skarbu Państwa lub własnością jednostek samorządu terytorialnego, mogły w chwili kiedy nastąpiło przejście własności z mocy tych przepisów wyglądać inaczej niż w chwili sporządzania wykazów, o których mowa w u.u.w.n., a co więcej, w chwili kiedy należy wystąpić o ujawnienie własności nieruchomości Skarbu Państwa lub własności jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej, stan tych nieruchomości wedle danych z ewidencji gruntów i budynków i wedle danych z księgi wieczystej może się różnić. Albo też nieruchomości te mogą nie mieć założonej księgi wieczystej, a zawarte w ewidencji gruntów i budynków dane o nich mogą nie być zgodne ze stanem faktycznym. Z tego powodu należy często przed wystąpieniem o ujawnienie własności w księdze wieczystej przeprowadzić prace mające na celu tzw. regulację stanu prawnego, ustalenie prawidłowych danych ewidencyjnych itp. Tego typu prace są często zlecane przez starostów lub inne organy do wykonania firmom zewnętrznym, przy czym zarówno zakres, jak i sam fakt zlecenia świadczyć może o skłonności do wyzbywania się samodzielnego wykonywania tych prac przez organ i podległe mu struktury organizacyjne oraz do obarczania obowiązkiem kompleksowego przygotowania dokumentacji niezbędnej do realizacji postanowień omawianej ustawy zleceniobiorców zewnętrznych (którzy nie zawsze są w stanie prawidłowo wykonać zlecenie, chociażby ze względu na brak dostępu do potrzebnych dokumentów lub informacji). Przykład takiego zlecanego szerokiego zakresu prac obrazuje załącznik nr 5 do niniejszej książki.
Odrębną kwestią pozostaje, co się stanie, gdy podany w omawianym przepisie termin nie zostanie dotrzymany. W art. 8 u.u.w.n. przewidziano kary pieniężne dla osób, które są odpowiedzialne za niezłożenie wniosków w terminie. Przepisy art. 8 u.u.w.n. mają jednak zastosowanie do wskazanych tam osób, a nie do nieruchomości. Wydaje się więc, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby wniosek, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.u.w.n., mógł zostać złożony także po upływie terminu wskazanego w tym przepisie.
2. Składanie wniosków przez inne organy reprezentujące Skarb Państwa – art. 2 ust. 2 

 Art. 2.

 Art. 2. ust. 2.

Artykuł 2 ust. 2 u.u.w.n. dotyczy sytuacji, gdy organem reprezentującym Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości nie jest starosta. W rozdziale pierwszym (w części dotyczącej nieruchomości publicznych) wskazane zostały różne takie przypadki.
Zgodnie z komentowanym przepisem art. 2 ust. 2 u.u.w.n., w przypadku gdy organem reprezentującym Skarb Państwa nie jest starosta, obowiązek złożenia wniosku o ujawnienie własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej spoczywa, stosownie do odpowiednich przepisów, albo na jednostce organizacyjnej, która na podstawie odrębnych przepisów wykonuje prawo własności nieruchomości w stosunku do tej nieruchomości, albo na organie reprezentującym taką jednostkę na zewnątrz.
Zgodnie z przepisem przejściowym art. 7 ustawy z dnia 15 października 2008 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 220, poz. 1412) obowiązek określony w art. 2 ust. 1 u.u.w.n. w stosunku do nieruchomości będących w trwałym zarządzie jednostek organizacyjnych wymienionych w art. 60a ust. 1 u.g.n. wykonuje właściwy starosta do czasu przekazania dokumentacji dotyczącej nieruchomości ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa.
Starostowie mieli wyznaczony termin na przekazanie powyższej dokumentacji do 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 15 października 2008 r. (to jest od dnia 1 stycznia 2009 r.). Natomiast termin wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej, przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa wynosi 12 miesięcy od dnia otrzymania od starosty tej dokumentacji.
3. Składanie wniosków przez organy jednostek samorządu terytorialnego – art. 2 ust. 3 i 4 

 Art. 2.

 Art. 2. ust. 3.

 Art. 2. ust. 4.

Podobnie jak w przypadku własności Skarbu Państwa, także własność jednostek samorządu terytorialnego ma zostać ujawniona w księgach wieczystych. A zatem do złożenia wniosku o dokonanie wpisu o ujawnienie tej własności w księgach wieczystych zobowiązane zostały w myśl art. 2 ust. 1 u.u.w.n. organy jednostek samorządu terytorialnego. Podobnie jak starosta, powinny one złożyć wnioski w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie u.u.w.n.
Przepis art. 2 ust. 4 u.u.w.n. dodatkowo wskazuje wprost organy województwa i powiatu odpowiedzialne za złożenie wniosku o ujawnienie własności w księdze wieczystej. Są nimi – odpowiednio – marszałek województwa i starosta. Należy zatem rozumieć, że w przypadku gminy organem właściwym będzie wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Tak jak w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego chodzi o te nieruchomości figurujące w wykazach sporządzonych przez starostę na podstawie art. 1 ust. 1 u.u.w.n., w stosunku do których własność danej jednostki samorządu terytorialnego nie została jeszcze ujawniona.
Godne uwagi jest, że ustawa sugeruje, iż należy ujawniać aktualną własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i nie daje podstaw do ujawniania, iż w przeszłości właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa – np. gdy nieruchomość jest obecnie własnością jednostki samorządu terytorialnego, zgodnie z przepisami odrębnymi Skarb Państwa nabył niegdyś jej własność, ale własność ta nigdy nie została ujawniona w księdze wieczystej.
Także i w tym przypadku wniosek, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.u.w.n., może zostać złożony również po upływie terminu wskazanego w tym przepisie.
Rozdział 4 

Postępowanie w przypadku orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie własności nieruchomości z mocy prawa 

1. Składanie wniosków – art. 3 ust. 1 

 Art. 3.

 Art. 3. ust. 1.

Artykuł 3 ust. 1 u.u.w.n. odnosi się do szczególnej sytuacji, kiedy to zgodnie z odrębnymi przepisami podstawę wpisu własności nieruchomości do księgi wieczystej stanowi orzeczenie sądu stwierdzające nabycie własności nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa. Zakres tej regulacji nie obejmuje natomiast przypadków, w których potwierdzenie nabycia własności nieruchomości z mocy prawa orzekane było nie przez sąd, lecz przez organy władzy publicznej orzeczeniem lub decyzją administracyjną.
Chodzi zatem o sytuację, kiedy najpierw istniały przepisy przewidujące przejście jakichś (wskazanych w nich) nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa, a także przepisy przewidujące, że przejście to zostało z mocy prawa „potwierdzone” orzeczeniem sądu, iż przejście takie nastąpiło. Nie ma tu natomiast mowy o innych przypadkach, w których sąd stwierdza nabycie własności nieruchomości.
Regulacji takich należałoby poszukiwać w szczególności wśród aktów normatywnych wymienionych w pkt 59–75 załącznika nr 1 do niniejszego komentarza. Zauważyć jednak trzeba, że większość tych przepisów dotyczy zazwyczaj przypadków, kiedy to dopiero orzeczenie sądu stanowiło konstytutywną podstawę pozbawienia własności nieruchomości. Jakkolwiek musiały zaistnieć prawne przesłanki do objęcia danego przypadku postępowaniem sądowym, to dopiero od wydania przez sąd orzeczenia o pozbawieniu własności nieruchomości można było mówić o nabyciu własności przez państwo.
Dodatkowo, mając na uwadze, że znaczna część ze wskazanych w załączniku 1 w pkt 59–75 regulacji dotyczyła pozbawiania własności nieruchomości w związku z działalnością ówcześnie ocenianą jako wroga, należy mieć na uwadze postanowienia ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.). Zgodnie z tymi postanowieniami, w przypadku stwierdzenia nieważności orzeczenia osobie uprawnionej zwraca się mienie, którego przepadek lub konfiskatę orzeczono na rzecz Skarbu Państwa, oraz przedmioty zatrzymane w toku postępowania.
Różne wątpliwości w zakresie regulacji art. 3 ust. 1 u.u.w.n. mogą powstać także w związku z konstrukcją zasiedzenia, ponieważ z jednej strony można byłoby przyjąć, że także i w przypadku zasiedzenia chodzi o przejście własności nieruchomości z mocy prawa (potwierdzone wyrokiem sądu). Wydaje się jednak, że w przypadku omawianej ustawy należałoby wykluczyć możliwość, iż ustawę stosuje się także do nieruchomości, których własność przeszła na Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. Przede wszystkim dlatego, że w art. 1 ust. 1 u.u.w.n. mowa jest o nieruchomościach, które przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy odrębnych przepisów, a zasiedzenie może dotyczyć nie tylko nieruchomości, których własność przeszła na Skarb Państwa, lecz także tych, których własność w wyniku zasiedzenia nabyli inni właściciele. Po wtóre dlatego, że wydaje się, iż przejście własności „na mocy odrębnych przepisów” należy w tym przypadku pojmować raczej jako przejście własności nieruchomości wskazanych w odrębnych przepisach wraz z przesądzeniem, że przechodzą one na własność Skarbu Państwa – a więc o przejście, które nie jest uzależnione nie tylko od spełnienia określonych warunków, ale także nie jest zależne od tego, czy zainteresowany wystąpi do sądu (ani od tego, czy sąd już potwierdził przejście własności z mocy prawa, czy ewentualnie uczyni to później).
Przepis art. 3 ust. 1 u.u.w.n. nie dotyczy nabycia własności nieruchomości przez jednostki samorządu terytorialnego (choćby nawet istniały przypadki nabywania przez takie jednostki własności nieruchomości z mocy prawa, a podstawę wpisu własności nieruchomości stanowiło orzeczenie sądu).
Ponadto, w art. 3 ust. 1 u.u.w.n. chodzi tylko o takie przypadki, w których orzeczenie sądu stwierdzające nabycie własności nieruchomości z mocy prawa nie zostało wydane przed upływem terminu złożenia wniosku (przypadającym 24 miesiące od dnia wejścia w życie u.u.w.n.), gdyż z treści omawianego przepisu wynika, że w tym przypadku wyznaczono dodatkowy termin na złożenie wniosku o ujawnienie własności w księdze wieczystej – wynosi on miesiąc od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu (co w przypadku różnych nieruchomości może następować w różnych terminach).
Generalnie art. 3 ust. 1 u.u.w.n. nakłada na starostę lub na odpowiednie jednostki organizacyjne Skarbu Państwa albo na odpowiednie organy takich jednostek obowiązek złożenia wniosków do właściwych sądów o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Wnioski takie mogą jednak być składane w dowolnym terminie po wejściu w życie ustawy o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego.
2. Procedura – art. 3 ust. 2 

 Art. 3.

 Art. 3. ust. 2.

Do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1, stosuje się – zgodnie z art. 3 ust. 2 u.u.w.n. – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) o stwierdzeniu zasiedzenia.
Do stwierdzenia zasiedzenia odnoszą się dwa artykuły kodeksu postępowania cywilnego. Przepis art. 609 § 1 k.p.c. w tym przypadku nie ma zastosowania, gdyż mówi on, że do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony jest każdy zainteresowany, podczas gdy komentowana ustawa wskazuje wyraźnie organy władne wystąpić o stwierdzenie nabycia własności z mocy prawa.
Zastosowanie ma natomiast art. 609 § 2 k.p.c., który mówi, że jeżeli wnioskodawca nie wskazuje innych zainteresowanych, orzeczenie może zapaść dopiero po wezwaniu innych zainteresowanych przez ogłoszenie, przy czym sąd może zarządzić ogłoszenie również w innych wypadkach, jeżeli uzna to za wskazane.
Zgodnie z art. 609 § 3 k.p.c., ogłoszenie powinno zawierać dokładne określenie rzeczy, imię i nazwisko posiadacza rzeczy, a jeżeli chodzi o rzeczy ruchome – również jego miejsce zamieszkania.
Poza tym, zgodnie z art. 610 § 1 k.p.c., do ogłoszenia i orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku. Termin wskazany w ogłoszeniu wynosi jednak 3 miesiące. W myśl art. 610 § 2 k.p.c., jeżeli w terminie tym nikt się nie zgłosi albo zgłosiwszy się własności nie wykaże, sąd stwierdzi zasiedzenie (a w omawianym przypadku nabycie własności z mocy prawa), pod warunkiem że zostało ono udowodnione. Do stwierdzenia nabycia spadku odnoszą się przepisy art. 669–679 k.p.c.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 z późn. zm.), sąd dokonuje określonych czynności w postępowaniu o zasiedzenie. Sprawy te regulowane są w dziale IV w rozdziale 3 „Sprawy z zakresu prawa rzeczowego”, § 134–138.
Wydaje się, że odpowiednie stosowanie przepisów o zasiedzeniu do postępowania przed sądami w sprawach, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.u.w.n., dotyczyć będzie już etapu składania wniosku. Dlatego też w szczególności zwrócić należy uwagę na dołączenie przez wnioskodawcę mapy nieruchomości, sporządzonej według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych; w razie braku takiego wniosku przewodniczący posiedzenia wzywa wnioskodawcę do złożenia w odpowiednim terminie takiej mapy. Przepis § 134 regulaminu urzędowania sądów powszechnych stosuje się odpowiednio w razie niedołączenia przez wnioskodawcę do wniosku wyciągu z ewidencji gruntów.
Zauważyć trzeba, że szczególna procedura złożenia wniosku przewidziana w art. 3 u.u.w.n. dotyczy tylko wniosków o ujawnienie własności nieruchomości Skarbu Państwa, a nie jednostek samorządu terytorialnego.
Rozdział 5 

Obowiązki sprawozdawcze 

1. Składanie sprawozdań – art. 4 ust. 1 

 Art. 4.

 Art. 4. ust. 1.

Przepis art. 4 ust. 1 u.u.w.n. nałożył na starostów lub odpowiednio na inne organy reprezentujące Skarb Państwa, a także na marszałków województw, starostów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, obowiązek, by co miesiąc składali właściwym wojewodom sprawozdanie z wykonania obowiązków w zakresie składania we właściwych sądach rejonowych wniosków o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu tego prawa.
Sprawozdania takie należy składać do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym ustawa wchodzi w życie (zapewne każde sprawozdanie ma dotyczyć miesiąca poprzedzającego ten, w którym sprawozdanie jest składane).
Trudno powiedzieć, dlaczego obowiązek składania takich sprawozdań wprowadzono tak wcześnie, skoro nawet w pierwotnej wersji ustawy przewidywano sześciomiesięczny termin na sporządzenie przez starostę wykazu i dwunastomiesięczny na złożenie wniosków. Zatem w pierwszych miesiącach po wejściu w życie u.u.w.n. rzesza podmiotów obowiązanych do składania sprawozdań nie miała jeszcze o czym sprawozdawać. Szczególnie, że obowiązki sprawozdawcze dotyczą nie tych czynności, które można wykonywać bezpośrednio po wejściu w życie u.u.w.n., określonych w art. 3 tejże ustawy, lecz tych, o których mowa w art. 2 u.u.w.n., czyli złożenia wniosków o ujawnienie własności w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Poza tym, jeśli czas realizacji u.u.w.n. będzie się przeciągał, nieracjonalna wydaje się także wymagana częstotliwość sporządzania sprawozdań.
Należy też zauważyć, że nie wprowadzono powszechnie stosowanego wzoru takiego sprawozdania, wobec czego każdy z podmiotów zobowiązanych do składania omawianych sprawozdań może je sporządzić w dowolnej formie i ująć w nim takie informacje, jakie uzna za stosowne.
Istotną kwestią wydaje się ustalenie, jak długo należy składać omawiane sprawozdania. Biorąc pod uwagę intencje, należy założyć, że omawiana ustawa miała mieć charakter epizodyczny, tzn. miała doprowadzić do ujawnienia własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego w stosunku do nieruchomości ujętych w wykazie, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.u.w.n., a który – zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu – powinien być sporządzony najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Jeżeli jednak proces sporządzania wykazów przez starostów przedłuża się (co właśnie ma miejsce) albo jeśli w wykazach pojawią się błędy wymagające sprostowania lub też nie zostaną w wykazach umieszczone pewne nieruchomości, które powinny się tam znaleźć, faktyczny termin zakończenia prac nad wykazami może być znacznie późniejszy.
Należałoby zatem przyjąć, że obowiązki sprawozdawcze, o których mowa, nie kończą się wraz z upływem 24 miesięcy od dnia wejścia w życie u.u.w.n. (kiedy to, zgodnie z art. 2 u.u.w.n., trzeba byłoby zakończyć akcję składania wniosków o ujawnienie własności w księgach wieczystych), lecz trwać będą dłużej – przynajmniej do czasu, gdy sprawozdania obejmą wnioski o ujawnienie własności wszystkich nieruchomości ujętych w wykazie, w stosunku do których własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie została ujawniona.
Jednakże skoro ustawa nie zakreśla terminu, do którego omawiane sprawozdania mają być składane, a z art. 4 ust. 2 u.u.w.n. wynika, że zestawienia zbiorcze mają być aktualizowane, to być może należy przyjąć, że obowiązek sprawozdawczy trwa dopóty, dopóki nie stwierdzi się, iż wszystkie wnioski o ujawnienie własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (wymagane w świetle wykazu) zostały już złożone i nie występuje potrzeba aktualizacji wykazu.
Jednak również to nie jest pewne, gdyż można przecież założyć, że obowiązki sprawozdawcze trwają do czasu, gdy wszystkie odpowiednie wpisy do ksiąg wieczystych zostaną dokonane. Z racjonalnych bowiem względów należałoby chyba odrzucić hipotezę, że są to obowiązki stałe (ponieważ po dokonaniu wpisów nie byłoby już o czym sprawozdawać).
2. Kontrola i obowiązki sprawozdawcze wojewodów – art. 4 ust. 2 

 Art. 4.

 Art. 4. ust. 2.

Do kontrolowania tego, czy starostowie i inne organy powołane do realizacji przepisów ustawy spełniają nałożone na nie obowiązki sprawozdawcze, zostali zobowiązani wojewodowie (każdy w odniesieniu do organów działających na obszarze każdego województwa). Przepisy nie precyzują jednak, co obejmuje taka kontrola, ani w jaki sposób ma być przeprowadzana.
Wojewoda ma ponadto składać ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej kwartalne sprawozdania opracowane na podstawie sprawozdań dostarczanych co miesiąc przez starostów i inne organy obowiązane do wykonywania przepisów ustawy. Sprawozdania wojewodów mają służyć uaktualnieniu zbiorczego zestawienia, jakie – zgodnie z art. 1 ust. 4 u.u.w.n. – minister ma sporządzić na podstawie zestawienia zbiorczego dostarczonego mu przez wojewodę w terminie 19 miesięcy od dnia wejścia w życie u.u.w.n.
Trudno powiedzieć, czemu mają służyć sprawozdania przekazywane przez wojewodę ministrowi wcześniej niż po upływie 19 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Należy za to założyć, że obowiązki sprawozdawcze wojewody trwają dopóty, dopóki otrzymywał on będzie sprawozdania od działających na obszarze województwa starostów (skoro sprawozdania wojewodów sporządzane być mają na podstawie sprawozdań starostów).
Poza tym, żaden przepis nie wspomina wprost, by minister właściwy do spraw administracji publicznej miał obowiązek aktualizować sporządzone przez siebie dla całego kraju zbiorcze zestawienie nieruchomości. Artykuł 4 ust. 2 u.u.w.n. jedynie sugeruje, że powinien dokonywać aktualizacji za każdym razem, gdy potrzeba taka będzie wynikała ze sprawozdań dostarczanych przez wojewodów raz na kwartał.
Podobnie jak w przypadku obowiązków sprawozdawczych starostów, także i w tym przypadku należałoby więc postawić pytanie, czy i w jakim zakresie komentowana ustawa ma charakter epizodyczny. Z treści art. 4 ust. 2 u.u.w.n. nie wynika bowiem jasno, kiedy wojewodowie mają zaprzestać składania sprawozdań ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej (ani nawet, czy w ogóle mają je kiedykolwiek przestać składać).
Skoro jednak sprawozdania mają służyć ministrowi do aktualizacji zestawienia zbiorczego, o którym mowa w art. 1 ust. 4 u.u.w.n., to powstaje pytanie, o jaki rodzaj aktualizacji chodzi:
1)  czy o ujęcie w zestawieniu wszystkich nieruchomości, które powinny się znaleźć w wykazach sporządzanych przez starostów według stanu przypadającego najpóźniej 18 miesięcy po wejściu w życie ustawy i o ewentualne przedstawienie prawidłowych danych dotyczących tych nieruchomości w tym czasie?
2)  czy o ujęcie w zestawieniu wszystkich nieruchomości, które powinny się znaleźć w wykazach sporządzanych przez starostów według stanu przypadającego w dniu sporządzenia tych wykazów i o ewentualne przedstawienie prawidłowych danych dotyczących tych nieruchomości w tym czasie? Wtedy zestawienie może obejmować stany z różnych okresów – odpowiednio do różnic terminów, w jakich starostowie sporządzili wykazy;
3)  czy o uzupełnianie wykazów także o informacje o dokonaniu w księgach wieczystych stosownych wpisów w wyniku wniosków składanych na podstawie art. 2 ust. 1–4 ustawy? Wówczas uaktualnianie zestawienia może trwać wiele lat.
Podobnie jak w przypadku obowiązków sprawozdawczych starostów, należałoby raczej przyjąć, że proces aktualizowania zestawienia zbiorczego kiedyś jednak powinien się zakończyć, choć trudno znaleźć w przepisach u.u.w.n. odpowiedź na pytanie, kiedy to nastąpi.
Rozdział 6 

Termin rozpoznania wniosku o ujawnienie własności w księdze wieczystej – art. 5 

 Art. 5.

W art. 5 u.u.w.n. ustawodawca zobowiązał sądy, by wnioski o ujawnienie prawa własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, składane na podstawie komentowanej ustawy, rozpatrywały one w terminie miesiąca od dnia ich złożenia.
Należy zwrócić uwagę, że u.u.w.n. nie przyznaje sądom powszechnym ani prezesom sądów prowadzących księgi wieczyste żadnych kompetencji w zakresie nadzorowania wykonywania obowiązków przewidzianych jej przepisami i nie umożliwia im wpływania na sposób wykonywania tych obowiązków. Ustawa ta nie nakłada też ani na sądy powszechne, ani na prezesów sądów prowadzących księgi wieczyste obowiązków w zakresie sporządzania wykazów nieruchomości ani w zakresie podawania do publicznej wiadomości informacji niezbędnych do ustalenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. Wprowadza jedynie obowiązek rozpoznania wniosku o ujawnienie prawa własności Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego w ciągu miesiąca od dnia jego złożenia.
Obowiązek ujawnienia własności ciąży na właścicielu z racji unormowań przewidzianych w ustawie o księgach wieczystych i hipotece, z którymi koresponduje założony cel u.u.w.n., jakim jest uregulowanie w księgach wieczystych stanów prawnych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.k.w.h., księgi wieczyste prowadzone są przez sądy rejonowe w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Jest to zasadniczy cel i główna funkcja ksiąg wieczystych, służąca zabezpieczeniu obrotu nieruchomościami. Stosownie do treści art. 35 tej ustawy, to na właścicielu nieruchomości, a więc także na organach reprezentujących Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, spoczywa obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej. Niewykonanie tego obowiązku obwarowane zostało sankcją w postaci przyznania osobie trzeciej roszczenia o naprawienie szkody poniesionej wskutek nieujawnienia prawa przez właściciela.
Sądy, organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego powinny – zgodnie z art. 36 u.k.w.h. – zawiadamiać sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest księga wieczysta. W sytuacji otrzymania takiego zawiadomienia i stwierdzenia, że stan prawny ujawniony w księdze wieczystej stał się niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, sąd z urzędu dokonuje wpisu ostrzeżenia i zawiadamiając o nim właściciela, poucza go jednocześnie o obowiązku złożenia wniosku o ujawnienie prawa własności. Sąd może przy tym wymierzyć opieszałemu właścicielowi grzywnę w celu spowodowania ujawnienia prawa własności.
Sądy prowadzące księgi wieczyste posiadają wiedzę o stanie prawnym nieruchomości wynikającą jedynie z informacji pochodzących od samego właściciela lub innych podmiotów, które mimo nałożonych na nie obowiązków ustawowych częstokroć nie wywiązują się z nich, powodując swoim zaniechaniem, że stan prawny ujawniony w księgach wieczystych nie odpowiada aktualnemu stanowi prawnemu nieruchomości.
Można dodać, że problem nieujawniania w księgach wieczystych własności Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego związany jest z wieloletnimi zaniedbaniami organów administracji rządowej lub samorządowej uprawnionych do składania wniosków w tym zakresie i nie powstał w wyniku złego działania sądów, które w postępowaniu wieczystoksięgowym z zasady działają na wniosek (z tym zastrzeżeniem, że oczywiście może się zdarzyć, iż procedowanie przed sądem przeciąga się ze względu na działania samego wnioskodawcy, niepełne materiały itp.). Tym samym więc termin określony w art. 5 u.u.w.n. można traktować jako termin instrukcyjny.
Rozdział 7 

Działania informacyjne i udzielanie pomocy mieszkańcom 

1. Zakres działań informacyjnych i pomocy udzielanej obywatelom – art. 6 ust. 1 i 2 

 Art. 6.

 Art. 6. ust. 1.

 Art. 6. ust. 2.

Przepisy art. 6 u.u.w.n. miały realizować ideę udzielania mieszkańcom przez władzę publiczną pomocy informacyjnej ułatwiającej uregulowanie stanów prawnych nieruchomości. Miało to być zapewne związane z obawami żywionymi zwłaszcza przez mieszkańców tzw. terenów odzyskanych i lokatorów zamieszkujących w budynkach o nieuregulowanym stanie własności, jednak umieszczone w u.u.w.n. przepisy nie pozwalają dostrzec takiego związku.
Nałożono bowiem na starostów w art. 6 ust. 1 pkt 1 u.u.w.n. obowiązek informowania mieszkańców powiatu o potrzebie sprawdzenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym w okresie 36 miesięcy od dnia wejścia u.u.w.n. w życie (zatem w listopadzie 2010 r. działania te powinny zostać zakończone). Dyrektywa ta wydaje się domagać, by stosowna informacja skierowana była do wszystkich mieszkańców, podczas gdy większość z nich nawet w razie sprawdzenia i stwierdzenia, że istnieje niezgodność, nie ma wpływu na zmianę istniejących wpisów (księgi są jawne, a zakres informacji, o której mowa w pkt 1, dotyczy w istocie głównie właścicieli, ponieważ osoba niebędąca właścicielem lub niedysponująca prawem podlegającym wpisaniu do księgi wieczystej nie ma wpływu na treść wpisów do tej księgi).
Jak wynika z treści art. 6 ust. 1, starosta ma „prowadzić działania zmierzające do poinformowania”, a działania te zostały wymienione w kolejnym przepisie – art. 6 ust. 2 u.u.w.n.
Przepis art. 6 ust. 1 pkt 2 u.u.w.n. nakłada na starostów obowiązek prowadzenia działań zmierzających do udzielenia pomocy mieszkańcom w zakresie informacji o rodzaju i sposobie działań niezbędnych do uzyskania tytułu prawnego do zajmowanych przez nich nieruchomości i ujawnienia ich praw w księgach wieczystych. A zatem przedmiotem działań starostów ma być w obu przypadkach informowanie mieszkańców – tylko że na podstawie przepisu art. 6 ust. 1 pkt 2 informowanie to dotyczy indywidualnej sytuacji konkretnych obywateli, a nie jest skierowane do ogółu (jak w przypadku informacji udzielanych zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.u.w.n. mieszkańcom powiatu).
W art. 6 ust. 2 u.u.w.n. skonkretyzowano, o jakie działania starosty chodzi. Starosta ma więc opracować, a następnie rozprowadzać wśród mieszkańców powiatu szczegółowe informacje o czynnościach niezbędnych do ustalenia danych potrzebnych do sprawdzenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym (albo też o czynnościach związanych ze sprawdzaniem tej zgodności). Musi też rozpowszechniać te same informacje w miejscach publicznych na terenie powiatu. Powinien także te same informacje zamieszczać w lokalnej prasie, radiu i telewizji oraz na stronach internetowych starostwa powiatowego.
Oprócz tego ma obowiązek utworzyć na terenie powiatu co najmniej jeden punkt informacyjno-konsultacyjny, dostępny dla mieszkańców w godzinach pracy starostwa powiatowego, w którym zainteresowani mieszkańcy będą mogli uzyskać szczegółowe informacje i wyjaśnienia dotyczące problematyki prawnej i geodezyjnej związanej z uzyskaniem przez nich tytułu prawnego do zajmowanych przez nich nieruchomości i ujawnieniem ich praw w księgach wieczystych.
Starosta ma przy tym dużą dowolność w wykonywaniu tych obowiązków. Z kolejnego przepisu ustawy (art. 6 ust. 4 u.u.w.n.) wynika, że dowolność ta została ograniczona jedynie jeśli chodzi o zakres informacji niezbędnych do ustalenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż szczegółowy zakres tych informacji określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw administracji publicznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości. W pozostałych sprawach, takich jak sposób opracowania informacji, forma prezentacji informacji, sposób rozprowadzania wśród mieszkańców i rozpowszechniania w miejscach publicznych, a także sposób, częstotliwość i forma zamieszczania informacji w lokalnej prasie, radiu i telewizji – starosta ma wolną rękę.
Starosta też samodzielnie podejmuje decyzje w sprawie liczby, umiejscowienia i organizacji punktów informacyjno-konsultacyjnych.
Z ogłoszeń, jakie były publikowane w ramach wykonania omawianych przepisów u.u.w.n., wnioskować można, że generalnie nie realizują one właściwie idei pomagania ludności. Próbują bowiem realizować jednocześnie (w jednym ogłoszeniu) obowiązki wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 1 i z art. 6 ust. 1 pkt 2 u.u.w.n. Są więc skierowane jednocześnie do ogółu mieszkańców i do nieskonkretyzowanych osób, które ewentualnie mają się zidentyfikować jako osoby pozostające w określonej sytuacji, wymagającej uzgodnienia wpisów do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. A przy tym informacje o potrzebie sprawdzenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym mogą być przez te osoby identyfikowane jako nałożenie na nie obowiązków wykonywania jakichś czynności (nie do końca wiadomo, jakich), którego to obowiązku być może uda się uniknąć, o ile dana osoba nie ujawni się jako ta, której wspomniane obowiązki mogą dotyczyć. Zwłaszcza, że nie mówi się, iżby z powodu jego niewykonania przewidziano jakieś kary. Poza tym, przywoływanie lub cytowanie w ogłoszeniach treści przepisów nie zawsze zrozumiałych dla osób bez przygotowania prawniczego sprawia, że sens ogłoszenia może nie być zrozumiany przez osoby, do których ogłoszenie to ma być skierowane, lub wręcz może być przez te osoby zrozumiany źle.
Stan taki wydaje się zawiniony nie tyle przez ogłoszeniodawców (wykonawców przepisów ustawy), ile raczej przez same przepisy domagające się rozpowszechniania konkretnych informacji, często w takiej postaci niepotrzebnych, bo niesłużących wykonaniu innych obowiązków przewidzianych w u.u.w.n. i nie zawsze przydatnych potencjalnym adresatom.
2. Porozumienia starostów z wójtami, burmistrzami lub prezydentami miast – art. 6 ust. 3 

 Art. 6.

 Art. 6. ust. 3.

Według art. 6 ust. 3, starosta może zawierać porozumienia z wójtami gmin oraz burmistrzami i prezydentami miast z obszaru powiatu – w celu zapewnienia skuteczności działań informacyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 i 2 u.u.w.n.
Jak się wydaje, starosta mógłby zawierać takie porozumienia także bez wprowadzenia do u.u.w.n. tego przepisu, którego pojawienie się stwarza sytuację niepewności, o jakiego rodzaju porozumienie w gruncie rzeczy chodzi. Czy o przekazywanie zadań rządowych w drodze porozumienia zadań zleconych z zakresu administracji rządowej (por. art. 1 ust. 2 u.u.w.n.)? Czy o innego rodzaju umowę zawieraną pomiędzy starostą a organem wykonawczym gminy? Czy może o umowę pomiędzy starostą wykonującym zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej a gminą?
Zwraca natomiast uwagę wskazanie konkretnego celu porozumienia, jakim jest zapewnienie skuteczności działań informacyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 i 2 u.u.w.n.
3. Szczegółowy zakres informacji o czynnościach niezbędnych do ustalenia danych, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 – art. 6 ust. 4 

 Art. 6.

 Art. 6. ust. 4.

W art. 6 ust. 4 umieszczono delegację do wydania rozporządzenia określającego szczegółowy zakres informacji, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 – czyli „informacji o czynnościach niezbędnych do ustalenia danych, o których mowa w ust. 1 pkt 1”, a w art. 6 ust. 1 pkt 1 u.u.w.n. określono z kolei działania zmierzające do „poinformowania mieszkańców powiatu o potrzebie sprawdzenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym”. Jak widać, z delegacji tej niezbyt jasno wynika, o jakie informacje chodzi. Wydaje się więc, że zgodnie z intencją twórców komentowanej ustawy należy przyjąć, iż chodzi o informacje niezbędne do ustalenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym.
Wytyczne do rozporządzenia zawarte w art. 6 ust. 4 u.u.w.n. przewidują jedynie podanie treści rozporządzenia w sposób zrozumiały i dostosowany do aktualnego stanu prawa, co mieści się w zwykłych regułach techniki prawodawczej. Można więc powiedzieć, że w ustawie nie zawarto wytycznych dotyczących treści lub zakresu albo sposobu uregulowania spraw zawartych w tym akurat rozporządzeniu.
Na podstawie tej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu informacji niezbędnych do ustalenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym (Dz. U. Nr 241, poz. 1770), które weszło w życie z dniem ogłoszenia (w dniu 27 grudnia 2007 r.).
Zgodnie z tym rozporządzeniem szczegółowy zakres informacji o czynnościach niezbędnych do ustalenia, przez mieszkańców powiatu, zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, opracowany i rozprowadzany przez starostów, obejmuje wskazanie:
1)  adresów siedzib odpowiednich Wydziałów Ksiąg Wieczystych Sądów Rejonowych ze wskazaniem właściwości miejscowej na obszarze powiatu oraz adresu Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych;
2)  punktów informacyjno-konsultacyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 4 u.u.w.n., w tym ich adresów i godzin pracy;
3)  rodzajów dokumentów, które mogą potwierdzać rzeczywisty stan prawny nieruchomości;
4)  zakresu danych objętych działem II księgi wieczystej i zasad dostępu do tych danych w celu ich sprawdzenia;
5)  ewentualnych działań, które mogą zostać podjęte w przypadku, gdy dane ujawnione w dziale II księgi wieczystej nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu nieruchomości.
Zauważyć trzeba, że znaczna część informacji, które ma propagować starosta, już od jakiegoś czasu jest powszechnie dostępna. Kwestie właściwości miejscowej wydziałów ksiąg wieczystych (jakkolwiek bez podania ich adresów) reguluje bowiem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 2002 r. w sprawie określenia sądów rejonowych prowadzących księgi wieczyste (Dz. U. Nr 95, poz. 843 z późn. zm.), wydane na podstawie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.). Natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie wyznaczenia sądów rejonowych, które zakładają i prowadzą księgi wieczyste w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 133, poz. 847 z późn. zm.) wyznaczało sądy rejonowe, które zakładają i prowadzą księgi wieczyste w systemie informatycznym.
Kolejne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania urzędowych formularzy wniosków stosowanych w sądach rejonowych prowadzących księgi wieczyste w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 156, poz. 1527 z późn. zm.) zawiera urzędowe formularze wniosków i jednocześnie stanowi, że formularze te udostępnia się nieodpłatnie w wydziałach ksiąg wieczystych sądów rejonowych oraz w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. Wzory tych urzędowych formularzy wniosków udostępnia się również za pośrednictwem Internetu na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl).
Zgodnie z przepisami art. 26 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 17, poz. 95 z późn. zm.), urzędy terenowych organów administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego prowadzą zbiory Dziennika Ustaw, Monitora Polskiego oraz Monitora Polskiego B i udostępniają je nieodpłatnie do powszechnego wglądu w miejscach do tego przeznaczonych, w siedzibach i w godzinach pracy urzędu. Przepis art. 28a tej ustawy przewiduje odpłatność za udostępnianie wydruków aktów normatywnych lub innych aktów prawnych. Kierownik urzędu, w którym są udostępnione do powszechnego wglądu dzienniki urzędowe, zbiory aktów prawa miejscowego ustanowionych przez powiat albo zbiory przepisów gminnych, ustala cenę arkusza wydruku aktu normatywnego lub innego aktu prawnego, tak aby wydruk ten mógł być powszechnie dostępny, a cena pokrywała koszty udostępnienia tych wydruków.
Zgodnie z art. 28b ust. 1a ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, dzienniki urzędowe, zbiory aktów prawa miejscowego stanowionych przez powiat i zbiory przepisów gminnych albo zawarte w nich akty normatywne i inne akty prawne udostępnia się:
1)  nieodpłatnie poprzez środki komunikacji elektronicznej;
2)  odpłatnie za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub informatycznych nośników danych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 z późn. zm.).
A zatem praktycznie jedynie zakres informacji wynikających z § 1 pkt 3 oraz pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowego zakresu informacji niezbędnych do ustalenia zgodności ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym – odnoszący się do rodzajów dokumentów, które mogą potwierdzać rzeczywisty stan prawny nieruchomości, oraz ewentualnych działań, które mogą zostać podjęte, w przypadku gdy dane ujawnione w dziale II księgi wieczystej nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu nieruchomości – mogą w istocie sprawiać trudności w realizacji.
Zauważyć przy tym trzeba, że art. 6 ust. 1 pkt 2 u.u.w.n. nakazuje udzielenie pomocy mieszkańcom w zakresie informacji i działań niezbędnych do uzyskania tytułu prawnego do zajmowanych przez nich nieruchomości i ujawnienia ich praw w księgach wieczystych. Mając na uwadze intencje projektodawców dotyczące umożliwienia lokatorom spokojnego zamieszkiwania, wydaje się, że tytułów prawnych do nieruchomości nie można zawężać jedynie do prawa własności, względnie użytkowania wieczystego. Tytuły prawne, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 u.u.w.n., to np. najem, dzierżawa, ograniczone prawa rzeczowe (użytkowanie, służebności, spółdzielcze własnościowe prawa do lokali). Natomiast w rozporządzeniu odniesiono się do zakresu działań dotyczących jedynie działu II księgi wieczystej.
Zgodnie z art. 25 u.k.w.h., księga wieczysta zawiera 4 działy, z których:
1)  pierwszy obejmuje oznaczenie nieruchomości oraz wpisy praw związanych z jej własnością;
2)  drugi obejmuje wpisy dotyczące własności i użytkowania wieczystego;
3)  trzeci przeznaczony jest na wpisy dotyczące ograniczonych praw rzeczowych, z wyjątkiem hipotek, na wpisy ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomością lub użytkowaniem wieczystym oraz na wpisy innych praw i roszczeń, z wyjątkiem roszczeń dotyczących hipotek;
4)  czwarty przeznaczony jest na wpisy dotyczące hipotek.
Przepis art. 16 u.k.w.h. stanowi, że w wypadkach przewidzianych w przepisach ustawowych w księdze wieczystej, poza prawami rzeczowymi mogą być ujawnione prawa osobiste i roszczenia.
W szczególności mogą być ujawniane:
1)  prawo najmu lub dzierżawy, prawo odkupu lub pierwokupu, prawo dożywocia;
2)  roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego albo o ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego; dotyczy to także roszczeń przyszłych;
3)  roszczenie wynikające z określenia zarządu lub sposobu korzystania z nieruchomości przez współwłaścicieli lub wieczystych użytkowników;
4)  roszczenie współwłaścicieli wyłączające uprawnienie do zniesienia współwłasności;
5)  wierzytelności banku hipotecznego zabezpieczone hipoteką oraz informacje, że zostały one wpisane do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych, o którym mowa w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 99, poz. 919 z późn. zm.);
6)  prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku, o którym mowa w ustawie z dnia 13 lipca 2000 r. o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku oraz o zmianie ustaw Kodeks cywilny, Kodeks wykroczeń i ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 74, poz. 855 z późn. zm.).
Prawa, o których mowa w art. 16 u.k.w.h., ujawniane są w dziale II księgi wieczystej, a więc nie odnoszą się do tych praw działania objęte rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dotyczące „jedynie”' działu II księgi wieczystej, odnoszącego się wyłącznie do prawa własności oraz użytkowania wieczystego. Wywieść z tego można (chyba absurdalny, mając na uwadze intencje projektodawców uwidocznione w uzasadnieniu do projektu ustawy) wniosek, że działalność informacyjna wojewody adresowana jest głównie do osób fizycznych – właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości.
Rozdział 8 

Przepisy karne 

1. Kary pieniężne – art. 8 ust. 1 

 Art. 8.

 Art. 8. ust. 1.

Artykuł 8 ust. 1 u.u.w.n. przewiduje kary za niewykonanie obowiązków przez osoby zobowiązane do ujawnienia w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Kary dotyczą osób, które nie złożyły wniosków w trybie, o którym mowa w art. 2 i 3 ust. 1 u.u.w.n., tj.:
1)  starostów;
2)  członków organów Skarbu Państwa innych niż starosta;
3)  członków organów jednostek organizacyjnych, którym na podstawie odrębnych przepisów powierzono wykonywanie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa;
4)  członków organów jednostek samorządu terytorialnego właściwych w sprawach gospodarowania nieruchomościami.
A zatem ukarani zostać mogą – w przypadku:
1)  nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa – starosta lub osoba reprezentująca na podstawie odrębnych przepisów Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami lub osoba reprezentująca na zewnątrz jednostkę organizacyjną, której powierzono na podstawie odrębnych przepisów wykonywanie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa (ew. odpowiedzialny za składanie wniosków członek odpowiedniego organu);
2)  nieruchomości stanowiących własność gminy – wójt, burmistrz lub prezydent miasta;
3)  nieruchomości stanowiących własność powiatu – starosta;
4)  nieruchomości stanowiących własność województwa – marszałek województwa.
Osoby pełniące funkcje wskazanych organów są tymi, wobec których kara pieniężna może być zastosowana. Kara nie dotyczy pracowników wymienionych organów administracji publicznej.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że ukarane mogą być osoby, a nie odpowiednie organy, a także, że kara nie może dotyczyć pracowników ww. organów.
Kary są przewidziane za niezłożenie wniosków o ujawnienie własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w terminach podanych w ustawie:
1)  w przypadku gdy podstawę ujawnienia własności stanowi orzeczenie sądu stwierdzające nabycie własności nieruchomości z mocy prawa – w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu;
2)  w pozostałych przypadkach – w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie u.u.w.n.
Niewywiązanie się w tych terminach z obowiązku złożenia wniosku o ujawnienie własności nie zawsze jednak musi skutkować nałożeniem kary. Karę nakłada bowiem wojewoda biorąc pod uwagę przyczyny niedopełnienia obowiązku. Również wysokość kary może być różna, gdyż – zgodnie z omawianym przepisem – wynosi ona od miesięcznego do trzymiesięcznego wynagrodzenia osoby ukaranej.
Kara nakładana jest w drodze decyzji administracyjnej.
Kara pieniężna nie prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązków, ma jedynie skłonić osobę zobowiązaną do ich wykonania. Jednak nieodzownym elementem ukarania jest wyznaczenie terminu do wykonania zaniechanego obowiązku (które zapewne powinno być częścią decyzji o ukaraniu). W myśl omawianego przepisu termin ten nie może być dłuższy niż 3 miesiące.
Bieg tego terminu liczy się od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Wniesienie odwołania w terminie powoduje wstrzymanie biegu terminu.
Zastosowana w u.u.w.n. konstrukcja kary pieniężnej jest wyjątkowa na tle innych przepisów. Obecnie bowiem można w związku z bezczynnością organu wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny – co przewiduje art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), między innymi w wypadku niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność. Jest to zatem możliwe dopiero po zakończeniu postępowania sądowo-administracyjnego. Ponadto, grzywna wymierzana jest przez sąd administracyjny organowi, a nie osobie pełniącej jego funkcję (lub pełniącej w nim funkcję).
Natomiast w postępowaniu administracyjnym podatkowym, środkiem umożliwiającym stronie zwalczanie bezczynności organu administracyjnego jest zażalenie (art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i odpowiednio – ponaglenie (art. 141 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Zasadność zażalenia (ponaglenia) skutkuje wyznaczeniem przez organ wyższego stopnia dodatkowego terminu do załatwienia sprawy oraz zarządzeniem wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwienia jej w terminie. W ostateczności przepisy art. 38 k.p.a. i art. 142 ordynacji podatkowej przewidują pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub porządkowej pracowników organu administracji.
Można zauważyć, że kara dotyczy tylko osób, które nie wypełniły obowiązków przewidzianych w art. 2 (wnioskowania o ujawnienie własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego), oraz osób, które nie wypełniły obowiązków przewidzianych w art. 3 u.u.w.n. (w tym przypadku wnioskowania tylko o ujawnienie własności Skarbu Państwa).
Można też zauważyć, że jeśli w terminie, w którym ma zostać złożony wniosek, nie został sporządzony pełen wykaz nieruchomości (który winien poprzedzać złożenie wniosku), to brak danej nieruchomości w wykazie eliminuje możliwość złożenia wniosku o ujawnienie jej własności w księdze wieczystej. Przy tym zaś, jeśli brak wykazu nie wynika z winy osób, które mają obowiązek go sporządzić, to nie ma uzasadnienia dla wymierzania im kary za to, czego zrobić nie mogą i czego niesłusznie domagają się od nich przepisy komentowanej ustawy w nierealnym terminie. Można jedynie znaleźć uzasadnienie dla wymierzania kary za brak wniosków odnoszących się do nieruchomości, które zostały ujęte w wykazie i w jakimś terminie od ich umieszczenia w wykazie nie wystąpiono o ujawnienie własności w księdze wieczystej (ale w takim razie wykluczone być powinno karanie za nieprzestrzeganie terminów przypadających 24 miesiące od dnia wejścia w życie u.u.w.n.). W tej sytuacji można się spodziewać, że przewidywane w komentowanym przepisie kary mogą nie być stosowane zgodnie z tym przepisem i nie przyniosą efektów w zakresie stymulowania terminowego wywiązywania się z nałożonych ustawą obowiązków.
2. Możliwość powtórnego ukarania – art. 8 ust. 2 

 Art. 8.

 Art. 8. ust. 2.

Z art. 8 ust. 2 u.u.w.n. wynika, że ta sama osoba może zostać przez wojewodę ukarana powtórnie, jeśli nadal nie składa odpowiednich wniosków o ujawnienie własności. A ponieważ w art. 8 ust. 1 mowa była o karaniu za niezłożenie wniosków w terminie, zaś w art. 8 ust. 2 u.u.w.n. mowa jest o kolejnym uchybieniu obowiązkowi, to należy przyjąć, że chodzi w tym przypadku o ukaranie za niezłożenie wniosków w terminie podanym w decyzji o nałożeniu kary pieniężnej.
Nie jest całkiem jasne, czy określoną osobę można ukarać tylko dwukrotnie (o czym mogłoby świadczyć użycie słowa „powtórnie”), czy też przepis art. 8 ust. 2 u.u.w.n. należy pojmować jako umożliwiający wielokrotne karanie tej samej osoby za uporczywe niewywiązywanie się z nałożonych omawianą ustawą obowiązków składania wniosków o ujawnienie własności nieruchomości w księgach wieczystych (o czym mogłoby świadczyć użycie sformułowania „kolejnego uchybienia”).
Gdyby przyjmować literalną wykładnię przepisów art. 8 u.u.w.n., to już od dawna możliwe byłoby permanentne karanie osób zobowiązanych do składnia wniosków, w sytuacji gdy nie zostało zakończone sporządzanie wykazów nieruchomości mających stanowić podstawę ustalenia zakresu występowania o ujawnienie własności Skarbu Państwa lub własności jednostek samorządu terytorialnego w księgach wieczystych.
3. Odwołanie od decyzji o ukaraniu – art. 8 ust. 3 
 Art. 8.

 Art. 8. ust. 3.

Jak od każdej decyzji administracyjnej, także od decyzji o ukaraniu nałożonej na podstawie art. 8 ust. 2 przysługuje odwołanie – mówi o tym przepis art. 8 ust. 3 u.u.w.n. Odwołanie należy składać do ministra właściwego do spraw administracji publicznej, który rozpatrywać je będzie zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Osobom niezadowolonym z wyniku odwołania przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
4. Przeznaczenie dochodu z kar – art. 8 ust. 4 

 Art. 8.

 Art. 8. ust. 4.

Zgodnie z art. 8 ust. 4, kary pieniężne nałożone przez wojewodów na podstawie art. 8 ust. 2 u.u.w.n. stanowią dochód budżetu państwa. Są one pobierane (podobnie jak przychody z mandatów) przez wojewodów i przekazywane do budżetu państwa.
Rozdział 9 

Przepis końcowy – wejście ustawy w życie – art. 9 

 Art. 9.

Zgodnie z art. 9 u.u.w.n., komentowana ustawa weszła w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia. Przypadło to dnia 19 listopada 2007 r.
Ustawa nie zawiera przepisów przejściowych ani przepisów zmieniających.
Załączniki 

Załącznik nr 1 – wykaz „przepisów odrębnych” wraz z wybranymi fragmentami dotyczącymi przejścia prawa własności nieruchomości na Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego* 

Poniżej przedstawiona została lista i treść blisko 100 przepisów odrębnych, na mocy których różne nieruchomości mogły w przeszłości przejść na własność państwa (Skarbu Państwa). Zastrzec jednak trzeba, że wykaz „przepisów odrębnych” ma na celu orientacyjne przedstawienie regulacji stanowiących podstawę przejścia własności nieruchomości i może nie wyczerpywać wszystkich istniejących regulacji.
W pierwszej kolejności wymienione zostały przepisy stanowiące podstawę przejścia z mocy prawa własności nieruchomości na Skarb Państwa. Są to w szczególności regulacje dotyczące nacjonalizacji określonych rodzajów nieruchomości (np. rolnych, leśnych) lub podmiotów mogących być właścicielami nieruchomości (np. pewne kategorie przedsiębiorstw). Orzeczenia właściwych organów władzy publicznej miały zazwyczaj charakter potwierdzający to przejście, którego skutek nastąpił z mocy prawa, jak też precyzowały przedmiot nabycia, w sytuacji np. kiedy upaństwowienie dotyczyło szeregu składników majątkowych przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziła także nieruchomość.
Kolejną grupę stanowią regulacje, na podstawie których wydawane były orzeczenia władzy publicznej. Skutek w postaci przeniesienia własności na Skarb Państwa następował dopiero po ich wydaniu. Wśród tej grupy wymieniane bywają czasem także przepisy stanowiące podstawę wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, kiedy decyzje wywłaszczeniowe wydawane były w związku z realizacją określonych zadań publicznych. Trzeba jednak zaznaczyć, że jeśli się przyjmie, iż przejście własności na mocy przepisów odrębnych (o którym mowa w ustawie o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego) oznaczać ma nabycie własności z mocy prawa (przez państwo/Skarb Państwa), to wszelkie przepisy przewidujące jakiekolwiek formy wywłaszczenia dokonywanego na podstawie decyzji wywłaszczeniowej wydawanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego nie są przepisami odrębnymi, o których mowa w komentowanej ustawie. Ze względu na rozmaitość sformułowań zawartych w różnych aktach prawnych, w niektórych przypadkach mogą jednak wystąpić wątpliwości, czy wywłaszczenie następuje na podstawie decyzji wydanej w indywidualnej sprawie, czy też decyzja wywłaszczeniowa jedynie potwierdza fakt wywłaszczenia następującego z mocy prawa.
W następnej grupie znalazły się przepisy, na podstawie których wydawane były orzeczenia (zazwyczaj sądowe) o przejściu własności nieruchomości na rzecz państwa w związku z wymiarem kary pozbawienia praw majątkowych. Za zasadny można uznać pogląd, że w istocie w kręgu tych przepisów należy poszukiwać zakresu regulacji art. 3 ust. 1 u.u.w.n., dotyczącego sytuacji, w których podstawę wpisu własności Skarbu Państwa zgodnie z przepisami odrębnymi stanowi orzeczenie sądu stwierdzające nabycie własności nieruchomości z mocy prawa.
W ostatniej grupie wymienione zostały regulacje, które jakkolwiek nie dotyczą bezpośrednio przejścia własności nieruchomości na rzecz państwa, lecz ze względu na ich nacjonalizacyjny charakter oraz specyfikę podmiotów uzyskujących własność (państwowe osoby prawne) uprawnione wydawało się ich zamieszczenie. Wśród tych przepisów wymieniono m.in. akty normatywne skutkujące objęciem nieruchomości zarządem państwowym, co prowadzić mogło do przejścia własności na rzecz państwa. Dodatkowo, mając na uwadze, że po wejściu w życie u.u.w.n. pojawiły się różne wykazy „przepisów odrębnych”, zasadne wydawało się uwzględnienie ich także w niniejszym załączniku, ale z jednoczesnym wskazaniem wątpliwości co do możliwości uznania ich za objęte zakresem działania komentowanej ustawy.
Podział regulacji dokonany został w sposób uproszczony i w przypadku gdy dany akt normatywny reguluje różne sposoby nabycia nieruchomości przez państwo (z mocy prawa oraz na podstawie orzeczenia), wymieniony został tylko raz.
Zaznaczyć także trzeba, że teksty przepisów podawane są dalej zazwyczaj w wersji pierwotnej, nowelizacje zaś wymieniane są tylko wtedy, gdy zakres ich zmian w istotny sposób zmienia zakres pierwotnej regulacji.

I. Cel, zakres opracowania i sposób wykonania zamówienia 

Celem opracowania jest wykonanie regulacji stanu prawnego nieruchomości i przygotowanie dokumentacji niezbędnej do ujawnienia w księgach wieczystych własności bądź współwłasności Skarbu Państwa – Starosty ...., dla gruntów położonych w granicach gminy .... na terenie powiatu ...., oznaczonych jako działki, dla których brak jest urządzonej księgi wieczystej, zgodnie z wykazem nieruchomości – stanowiącym załącznik nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia.
Opracowanie ma polegać na przygotowaniu dokumentacji prawnej potwierdzającej nabycie własności poprzez zasiedzenie bądź uzyskanie postanowienia sądowego potwierdzającego nabycie własności na podstawie odrębnych przepisów.
W ramach zlecenia należy:
 1) dokonać kontroli części opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie wpisów dotyczących właściciela, numeru działki oraz numeru księgi wieczystej;
2)  przeprowadzić badania ksiąg wieczystych, w przypadku gdy w trakcie kontroli opisanej w pkt 1 ustalony został numer księgi wieczystej dla działki będącej przedmiotem kontroli;
3)  odnaleźć i pozyskać uwierzytelnione duplikaty decyzji administracyjnych dotyczące przekazania gruntów na rzecz Skarbu Państwa, decyzji o przeprowadzonych wymianach bądź scaleniach lub innych dokumentów, na podstawie których Skarb Państwa nabył prawo własności do nieruchomości.
Należy (w miarę możliwości) pozyskać oryginały ww. dokumentów.
Duplikaty dokumentów powinny zostać poświadczone przez urząd, który je wydał;
4)  uzyskać w 2 egz. wyrys z mapy ewidencyjnej wraz z wypisem z rejestru gruntów w Wydziale Geodezji, Kartografii i Katastru w ....
Dopuszcza się uzyskanie wyrysu i wypisu na więcej niż jedną działkę ewidencyjną, jeżeli tworzą one jedną nieruchomość.
Wyrys i wypis z operatu ewidencji gruntów i budynków powinien być wykonany w sposób zgodny z obowiązującą instrukcją techniczną G-5 (wzory nr: 32 i 36 do G-5);
5)  wykonać wykazy zmian gruntowych (w przypadku wystąpienia podziałów nieruchomości, wymian lub scaleń bądź w przypadku zmiany numerów ewidencyjnych działek wskutek innych działań).
Wykaz zmian gruntowych powinien w sposób jasny i czytelny obrazować stan nieruchomości przed zmianą i stan nieruchomości po zmianie, ze szczególnym uwzględnieniem stanu własności oraz numeracji działek i ich powierzchni, powinien również zawierać opis dokumentu, na podstawie którego nastąpiła przedmiotowa zmiana;
6)  dokonać ewentualnych innych prac wyżej niewymienionych, a mogących mieć wpływ na prawidłowe wykonanie regulacji stanu prawnego nieruchomości.
Rodzaj prac określi Wykonawca w trakcie wykonywania roboty;
7)  sporządzić w 2 egzemplarzach wniosek o założenie/aktualizację księgi wieczystej, oddzielnie dla każdego obrębu ewidencyjnego.
Dopuszcza się sporządzenie wniosku wieczystoksięgowego obejmującego w swym przedmiocie więcej niż jedną działkę, jeżeli działki te stanowią jedną nieruchomość bądź zostały ujęte w tej samej decyzji o przejęciu gruntów na rzecz Skarbu Państwa;
8)  Wykonawca sporządzi projekty wniosków dotyczących zasiedzenia bądź uzyskania postanowienia sądowego potwierdzającego nabycie własności na podstawie odrębnych przepisów, celem złożenia ich do właściwego Sądu wraz z kompletem niezbędnych dokumentów wynikających z przepisów.
W przypadku gdy wykazanie prawa własności Skarbu Państwa będzie wymagało przeprowadzenia procesu zasiedzenia, Wykonawca sporządzi notatkę z przeprowadzonej regulacji stanu prawnego tej nieruchomości oraz przekaże Zamawiającemu wszystkie dokumenty, kserokopie i inne materiały zgromadzone przez niego w trakcie roboty. W notatce Wykonawca szczegółowo opisze przyczynę, dla której nie jest możliwe założenie księgi wieczystej dla danej nieruchomości bez uprzedniego jej zasiedzenia, ponadto uzyska wyrys i wypis operatu ewidencji gruntów i budynków przeznaczonych do zasiedzenia, z opisanymi właścicielami działek leżących w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości.
Zakres sporządzenia dokumentacji do zasiedzenia, w przypadku braku udokumentowania prawa własności Skarbu Państwa do nieruchomości, ma obejmować m.in.:
 1) udokumentowanie okresu zasiedzenia, w tym przedstawienie -danych adresowych świadków mogących potwierdzić okres zasiedzenia;
2)  sprawdzenie adresów właścicieli przedmiotowej działki oraz działek sąsiednich (w przypadku zgonu – odszukanie spadkobierców) w Referacie Spraw Społecznych i Obywatelskich Urzędu Miejskiego w .... i odpowiednich referatach w poszczególnych gminach;
3)  przedłożenie zaświadczenia lub kserokopii z księgi wieczystej, o ile grunt jest hipotekowany;
4)  przedłożenie zaświadczenia o niehipotekowaniu z Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego, jeżeli grunt jest niehipotekowany;
5)  przedłożenie poświadczonych kserokopii dokumentów z operatu z założenia ewidencji gruntów, w tym: ogłoszeń o rozgraniczeniu, protokołów ustaleń stanu władania, map, szkiców polowych z pomiaru granic lub pierwszych map z założenia ewidencji, dokumentów z „białych teczek” oraz dokumentów uwłaszczeniowych działek sąsiednich (aktów własności, protokołów oraz szkiców z uwłaszczenia);
6)  wystąpienie do USC o akty zgonu oraz sprawdzenie w metrykach dowodów osobistych, czy osoba zmarła nie pozostawiła spadkobierców, w przypadku nabycia prawa własności Skarbu Państwa do nieruchomości poprzez nabycie spadku;
7)  sprawdzenie, czy po osobach zmarłych nie toczyły się postępowania spadkowe w sądach powszechnych; w przypadku braku postępowań – uzyskanie negatywnych zaświadczeń z Archiwum Sądu Rejonowego i Archiwum Państwowego. Wykonawca sporządzi również (jeśli zajdzie taka potrzeba) dokumenty opisane w pkt 5 i 6.
W przypadku gdy Wykonawca po przeprowadzonym badaniu stanu prawnego nieruchomości stwierdzi, że do wykazania prawa własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości konieczne będzie wcześniejsze usunięcie niezgodności miedzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, sporządzi notatkę z przeprowadzonej regulacji stanu prawnego tej nieruchomości oraz przekaże Zamawiającemu wszystkie dokumenty, kserokopie i inne materiały zgromadzone przez niego w trakcie roboty. Wykonawca sporządzi również (jeśli zajdzie taka potrzeba) dokumenty opisane w pkt 5 i 6.
W przypadku gdy regulacja stanów prawnych nieruchomości Skarbu Państwa wymagać będzie ustalenia spadkobierców osób fizycznych będących współwłaścicielami nieruchomości wraz ze Skarbem Państwa lub pierwotnych właścicieli gruntów przejętych na własność Skarbu Państwa, Wykonawca ma obowiązek w miarę możliwości dotrzeć do ww. osób i pozyskać uwierzytelnione kopie postanowień sądowych orzekających o nabyciu spadków oraz ustalić imiona rodziców, adresy zamieszkania i numery PESEL spadkobierców.
Jeżeli zgromadzenie dokumentów stwierdzających nabycie spadku będzie niemożliwe, Wykonawca ma obowiązek dotrzeć w miarę możliwości do domniemanych spadkobierców, ustalając ich imiona i nazwiska oraz adresy zamieszkania. Wykonane czynności ustalenia spadkobierców bądź domniemanych spadkobierców Wykonawca opisze w sprawozdaniu końcowym.
W przypadku gdy nieruchomość będąca przedmiotem regulacji stanowi drogę publiczną, należy ustalić jej kategorię (gminna, powiatowa, wojewódzka, krajowa), zgodnie z ustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.). Dla działek wchodzących w skład tej samej drogi, będących przedmiotem regulacji, należy sporządzić zestawienie, z podaniem numerów działek, kategorii drogi, jej numeru, ewentualnie relacji (skąd i dokąd droga prowadzi). W miarę możliwości wszystkie działki stanowiące jedną drogę należy ujawnić w tej samej księdze wieczystej.
Z wykonania całości roboty Wykonawca sporządzi sprawozdanie, w którym opisze sposób wykonania roboty oraz poda efekt końcowy roboty w formie tabelarycznej. Tabela powinna zawierać dane: o numerze działki, numerze kancelaryjnym wniosku wieczystoksięgowego, numerze kancelaryjnym wyrysu i wypisu na daną działkę, oznaczenie innych dokumentów sporządzonych przez Wykonawcę, dotyczące danej działki, datę/numer notatki dotyczącej danej działki w przypadku działek przeznaczonych do zasiedzenia bądź do usunięcia opisanej wyżej niezgodności w KW.
Wszelkie prace wykonywane w ramach zleconej roboty nie mogą naruszać przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.).
Zamawiający zastrzega sobie prawo wymiany działek wykazanych w załączniku nr 1 do SIWZ na inne działki położone w granicach tej samej gminy, która jest przedmiotem zamówienia. Zmiana nastąpi w formie aneksu do umowy, będącej załącznikiem nr 6 do SIWZ i za zgodą Wykonawcy.
II. Charakterystyka przedmiotu zamówienia 

Nieruchomości przeznaczone do regulacji stanu prawnego położone są w granicach gminy: .... Działki stanowiące przedmiot zamówienia zestawione zostały w formie tabelarycznej (zał. nr 1 do SIWZ). Działki stanowią własność Skarbu Państwa bądź współwłasność Skarbu Państwa i osób fizycznych i w większości stanowią grunty orne, leśne i drogi.
IV. Uwagi końcowe 

1) Prace realizowane w ramach niniejszych warunków technicznych nie podlegają zgłoszeniu do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w ....
2) Zamawiający zastrzega sobie prawo do okresowej kontroli postępu prac, ich zgodności z zasadami określonymi w przepisach.
3) Wszystkie dokumenty muszą zawierać datę ich opracowania, nazwę jednostki, imię i nazwisko osoby sporządzającej wraz z numerem i zakresem uprawnień zawodowych.
4) Wykonawca po zakończeniu roboty złoży dokumentację wraz z pismem przewodnim w sekretariacie Starostwa Powiatowego w .... w celu dokonania przez Zamawiającego kontroli.
Podpisanie protokołu z kontroli roboty bez usterek i wad przez komisję powołaną przez Starostę stanowi podstawę odbioru roboty oraz rozliczenia zamówienia.